Урда Солонгос

Wikipedia сайтһаа мэдээлэл
(перенаправлено с «Өмнөд Солонгос»)
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Бүгэдэ Найрамдаха Солонгос Улас
БНСУ мб.png
대한민국
大韓民國
Уряа: 널리 인간 세계를 이롭게 하라 (Хамаг дэлхэйһээ һайнаар туһалха, 弘益人間)
Түрын дуулалай нэрэ:
сол. «애국가»
«Эгүкка»

Ниислэл Соүль
Албан хэлэн Солонгос хэлэн
Арад түмэн  99 % — Солонгос
>1 % — бусад
Түрэ засаг Бүгэдэ найрамдаха улас
 -  Юрэнхылэгшэ Пак Гынхе
 -  Юрэнхы һайд Жон Хонвон
Сүвэрэнитэт
 -  13 үдэр 4 һара 1919  
Дэбиcхэр газар
 -  Бүхэлдээ 100 210 км2 
 -  Уһанай процент (%) 0,3 %
Хүн зон
 -  Тоосоо (2013) 48 955 203 (25)
 -  Хүн зоной нягтарал 480 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2012 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $1.622 их наяд[1] (12)
 -  Нэгэ хүндэ $32,431[1] (25)
ДНБ (Нэрлэһэн) 2012 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $1.151 их наяд[1] ({{{ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ}}})
 -  Нэгэ хүндэ $23 020[1] (32)
ОТББИ (2010) 31.0[2] 
ХХИ (2012) Increase 0.897[3] (онц сайн) (15)
Мүнгэн тэмдэгтэ БНСУ-ай вон (₩) (KRW)
Сагай бүһэ +9
Интернет домэйн .kr, солонгос — .한국
Телефоной код +82

Урда Солонгос, албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Солонгос Улас (солон. 대한민국 Тэхань миньгүг) — Солонгосой хойгой урда байһан Аазиин улас юм. Хойто талаараа Хойто Солонгосой хүрээлэгдэжэ ба баруун зүгтэ Шара тэнгисэй саана Хитад, зүүн зүгтэ Япон тэнгисэй саана Япон уласууд ойро байрладаг. Урда Солонгосой хамагай томо хотонь ниислэл Соүль юм. Энэ улас бараг 50 һая хүнтэй.

Түүхэ[заһабарилха]

Солонгос хубаагдахаһаа үмэнэ[заһабарилха]

Гол үгүүлэл: Солонгосой түүхэ

Күгүрё уласай үедэ хамаарах
булшанай дотор ханын зураг

Солонгосой хойгодо хүнэй үлдээһэн эртэнэй шудалалай олдвор хуушин шулуун зэбсэгэй үе эхэтэй. Анханай солонгос улас болохо Гүжүсоные Таньгүн гэгшье МЭҮ 2333 ондо үүсгэһэн гэжэ солонгос домогто үгүүлдэг.[4] Гүжүсон Хойто Солонгос орон, хаяа залгаа Манжуурта буюу Шара тэнгисэй эрэг нютагта оршон байба. Гүжүсон Хитадай Хань уластай эе эбдрэн тэмсэлдэжэ мүхэһэн. Түүные залгажа Ниитын он тоололой эхэндэ Буё улас, Үгжо, Тун-Е, Самхан зэрэг обог аймагай холбоод оршон байжа байгаад гурбан уласай үетэй золгожээ. Солонгос үндэһэндээ урда Байкжэ, Шилла, хойтодо болон үмэнэ Манжуурта Гүгүрё гэхэ гурбан улас боложо, нэгэ улас үндэһэтэндэ дүхэжэ хэдэн зууные үдһэнэй эсэһэтэ 676 ондо Тан уластай холбоолһон Шилла бусад хоёрые мүхөөжэ газар нютагые эрхэшээжэ нэгэдэһэн Шилла улас боложээ. Нэгэдэһэн Шилла уласай үедэ ирагуу найраг, дүрслэхэ урлаг, Буддын соёл дэлгэрэн хүгжэбэ. Шилла (Солонгос) - Тан (Хитад) найрамдалтай байба. 10-р зуунда Шилла дотоодой хямралһаа сулран Күрё уласаар солигдэжээ. Нэгэдэһэн Шиллагай үедэ Манжуурта Гүгүрёгой үбые залган байһан Бархай улас 926 ондо Хитанда мүхөөгдэжээ.

Күрёгой Тайжү ван 936 ондо Солонгос үндэһэтэнэй гээдэ шууд хэлшихэжэ болохо Күрё уласые байгуулаба. Энэ уласда Шиллагай адилаар һуурин соёл урлаг, эрдэм сэхээрэл лавшран тогтоһон. Тухайлбал 1377 ондо буддын Чикчи хэмээхэ номые түмэрөөр барлаһан дэлхэйн анханай түмэр бар байжээ.[5] 13-р зуунда Күрё Ехэ Монгол Уласай добтолгоондо үртэжэ байба. 30 жэл дайтаһанай эсэст хараат, гэбшье тусгаар тогтоноһон, үнэншье холбоотон боложо хосоршээ. Юань улас мүхэхын алдад Күрёгой гадаада бодлого зүршилдэжэ, эсэстээ 1392 ондо И Сон Ге(Жүсон уласые үндэһэлэгшэ Тайжү ван) жанжин түрэ эргүүлэн уласай ван боложо, дараагай зургаан зуунай түүхнээ мүнхэрһэн Жүсон уласые үндэһэлэжээ.

Жүсон уласай Кёнбүк ордон

Жүсоной түрүү 200 жэлдэ ниислэл Кэгёнһоо Хансондо (мүнөө Соүль) шэлжэжэ, дайн дажингүй амгалан байба. Сэжүн ван солонгос үзэгээ зохёожо, улас даяар Күнзын шажан һайшаагдан дээдлэгдэжээ. 1592-1598 оной хоорондо Японой Тоёотоми Хидёши Солонгос түдыгүй үрнэшэ нэбтэрэнэ гэжэ халдаар ерэхэд уһан сэрэгэй И Сүн-шин жанжанай "яһата мэлхэй онгос", Мин уласай сэрэгэй тусламжтай байлдан байжа түрэ уласаа алдалгүй үлдэжээ. Мин уластай угын найрһаг Жүсон 1627, 1636 ондо хойтоһоо мандаһан Манжатай хоёронтой байлдажа найрамдан түгсшээ. Чин уласай эбые олон амар жимэр, дэлхэйн дахинһаа хамааралгүй хоёр зууные үдээд Баруунай шахалтаар нээгдэһэн.

1870-д онһоо Япон ахяад лэ Солонгосые эзлэхые оролдожо эхэлһэн ба 1895 ондо Жүсоной хатан хаанай амые хорложо[6], улмаар 1905 ондо ибгээлтэ орон (протекторат) болохые тулган зүбшөөрүүлэбэ.[7] 1910-1945 оной хоорондо Япон эзэнтэ Солонгос орон болобо. Дэлхэйн II дайнай түгсэгэлдэ АНУ, ЗХУ хоёр өөрсдын дэглэмээр замнуулахын тулда Солонгосые Японһоо уралдан сүлөөлжээ.

Хубаагдаһанай дараах БНСУ[заһабарилха]

Дайнай дарааха гурбан жэл Солонгосой үмэнэ хахад АНУ-ай сэрэгэй хяналтанда байжа, капиталист (хүрэнгэт) эдэй засаг, арадшалһан дэглэмээр замнахад бэлтгэгджээ. Японһоо Солонгосые тусгаар тогтнуулахын түлөө тэмсэжэ ябаһан нүхэдһээ АНУ-д гойдо таалагдаһан И Сын-мань 1945 ондо АНУ-һаа ерэжэ, 1948 оной 8 һарын 13-нд БНСУ тунхаглагдахад анханай юрэнхылэгшэ болжээ. Хүйтэн дайнай арсалдаанай анханай гэжэ болохо Солонгосой дайн 1950-һаа 1953 оной хоорондо дэгдэбэ. ЗХУ-аар дэмжигдэһэн Хойто Солонгос эхэнэй үедэ амжилтатай давшижа, зориһоноороо Солонгосые бүхэлдэнь коммунист уласдаа нэгэтхэхэ шахаһаншье АНУ, НҮБ-ын хүшэнэй тусламжаар Үмнэдэйхэн ухраан түрж умардай холбоотон БНХАУ-ай 1 сая сэрэгэй хүштэй тулж дайн зогсошээ. 1953 оной 38-р үргэргээр хилэ тогтоожо, харилсан галаа зогсооһон гэрээндэ АНУ, Хойто Солонгос хоёр гарын үзэг зуралсажээ. Үмнэдэйхэн гарын үзэг зураагүй болохоор техникын талаасаа хоёр Солонгос одоошье дайнай байдалда байгаа юм.[8]

Солонгосой түүхэ
Солонгосой түүхэ
Гүжүсон
Виман Жүсон
Жин Улас
Жин
хан
Пён
хан
Ма
хан
Донйэ Үкжо Буё
Гая Байк
жэ
  Гүкүрё
Шилла
 
Бархай
Ху
байк
жэ
Тай
Бон
Күрё
Юаниин Күрё
Жүсон
Солонгосой түүхэ гүрэн
Японой Солонгосые эзэмдэг
(Солонгосой саг суурын засаг)
АНУ·ЗХУ Солонгосые хубаалга

БН Солонгос Улас
 
БНХАУ
Ниислэл Соүль хото

1960 оной хабар оюутанай эсэргүүсэлын жагсаалаар 85 наһатай И Сын-ман огсоршье, тэрэ һамуун сагта генерал Пак Жон-Хыи сэрэгын хүшээр түрын эрхые абашье 1979 ондо алагдаха хүртэлээ юрэнхылэгшэ байба. Түүнэй үедэ улас түрын дарангуй дэглэмтэй болобошье эдэй засаг экспортод шиглэн үсрэнгүй хүгжэһэн. Пак Жон-Хыин дараа Гуанжү хотын гэхэ мэтэ арадшиллые хүссэн оюутан, хүдэлмэршэдэй хүдэлгөөные нухшан даржа байжа баһа нэгэн сэрэгэй эрхэтэн Жон Дү-Хуан 1987 оной оюутанай ами эрһэдэлт хүртэл юрэнхылэгшөөр ажиллажээ. Дараань арадшалһан сонгуульт 6-р бүгэдэ найрамдаха уласай үе эхилжээ.[9]

1988 оной зунай олимпиин наадамые Соүль гардан абаһан. 1996 ондо ЭЗХАХБ-ын гишүүн болоһоной дараа жэл Урда Солонгос Азиин һанхүүгай хямралд дайрагдажа үнгэрһэн. 1998-2003 оной юрэнхылэгшэ Ким Дэ-Жүн хоёр Солонгосые эбэлэрүүлэхэ дорбитой ажал һанаашилж байһанаараа Нобелиин энхэтайбанай шан хүртэбэ.[10] 2002 ондо Японтой хамтран Хүлбүмбэгэй ДАШТ-ые хүлээн абаһан. 2000-аад онһоо Солонгос дабалгаа буюу Урда бүтээһэн хүгжэм, кино урлагай бүтээл олон уласай байнагай үзбэр боложээ. Энэ үзэгдэл Солонгос долгин гэжэ нэрэдэг.

Хүн ама[заһабарилха]

Ниитэ хүн амай диилэнхэнь хото һуурин газар амидарадаг ба 1970-1990 оной хоорондо эдэй засагай үсэлдэтэй холбоотойгоор орон нютагһаа хото руу шиглэһэн шилжилтэ эршимтэй ябагдаһан байна[11]. 10.3 сая оршин суугшидтай ниислэл Соүль хото Үмэнэдэ Солонгосой хамагай томо хото юм[12]. Бусад томоохон хотуудта Бусан (3.65 сая), Инчон (2.63 сая), Тайгу (2.53 сая), Тайжон (1.46 сая), Гванжу (1.41 сая), Ульсан (1.10 сая) багтана[13]. Загбар:Largest cities of South Korea Хоёр Солонгос хубаагдаһанай дараа 4 сая оршим сагаашид Хойто Солонгосһоо дүрбэн ерэһэн байдаг. Солонгосшууд Солонгосой дайнай дараа АНУ, Канада руу нилээдгүй сагаашилһан ба энэ байдал 1990 оной дунда үеһэ багасажа эхилжээ. Үмэнэдэ Солонгосой ниитэ хүн ама одоогой байдлаар 48,850,000 байна. Дундажа наһалтань 77 ба үүнһээ эмэгтэйшүүдынхэ 80, эрэгтэйшүүдынхэ 73 боложо байна.

Өмнөд Солонгосын хүн амын өсөлтын төлөв

Солонгос дахи гадаадай иргэдэй тоо һүүлиин жилүүдэдэ нэмэгдэһээр байгаа ба 2007 оной байдлаар 1 сая гаруй гадаадай иргэн байгаагһаа 104,749 Солонгосшуудтай гэрлэһэн, 404,051 ажилалжа буй, 225,273 хуули буһа сагаашад байна[14].

Орон нютагта амидараха сонирхолтой эмэгтэйшүүдын тоо буурһан тул Солонгосой фермерүүд (таряаланшад) Зүүн урда Ази, Зүүн Европын ядуу оронһоо эхэнэр абаха үзэгдэл ехэһэжэ байна. 2006 оной шудалгаагаар шэнээр гэрэлэһэн фермерүүдын 41% гадаада басагадуудтай һууһан байна[15].

Урда Солонгосто АНУ-ын армиин 31,000 бэе бүрэлдэхүүн байрладаг[16].

Шажан шүтэлгэ[заһабарилха]

Бульгукса сүмын Таботап субраган

2005 оной байдлаар ниитэ хүн амай 46.5% шажан шүтэдэггүй[17] ба 29.3% Христын (үүнһээ 18.3% протестант, 10.9% католик), 22.8% буддын шажан шүтэжэ байна. Урда Солонгос гадаадада ябуулһан шажанай номлогшл нарынхаа тоогоор Дэлхэйдэ АНУ-ын дараа 2-т ордог байна[18].

Эдэй засаг[заһабарилха]

Самсонгой түб, Соүль.

Урда Солонгосой эдэй засаг Дэлхэйдэ эхэнэй 8-т, Азида эхэнэй 3-т орожо байна[19][20]. Гадаада худалдаанай гол түншэнь Хитад[21]. Солонгосой эдэй засагай тулгуур автомашин, хахад дамжуулагша, электроник, уһан онгос, гангай үйлдэбэрлэл юм.

1950-д оной үедэ Солонгос Азиин хамагай ядуу ороной нэгэ байба. Японой захиргаанда байха үедэ байгалиин баялагын ихэнхые олборложо дууссан ба Солонгосой дайнай үедэ тус улас бүрэн һүйрэһэн байна. 1962 ондо сэрэгэй эргэлтээр түрын эрхые абаһан генерал Пак Чон Хи-гай ударидалгаар Солонгосой эдэй засаг сэргэжэ эхэлһэн ба 40 жэлын дотор газар таряалан, загас агнуурай оронһоо үндэр технологи бүхы ажа үйлдэбэржэһэн орон боложо хубиршээ.

Пак Чон Хи ЗХУ-ын загбараар 5 жэлын тутмын макро эдэй засагай түлэблэгээе хэрэгжүүлжэ эхэлһэн[22] ба 1965 ондо Японтой харилсаха харилсаагаа хэбын болгоһоноор гадаад худалдаа, хүрэнгэ оруулалт ихээхэн нэмэгдэжээ. Эхлээд хүнгэн үйлдэбэр, дараань хүндэ үйлдэбэрүүд байгуулагдажа, 1973 он гэхэд Урда Солонгос эдэй засагай хубида Дэлхэйдэ 34-т орохо болобо[23].

Эдэй засагай энэ үһэлтые "Хөн мүрэнэй эрэгэ дэхэ ид шид" гэжэ нэрлэхэ болоһон ба 1980-1990 ондо Солонгос нэхмэл, даавуу, гутлын экспортһоо илүү автомашин, электроник, уһан онгос, ган үйлдэбэрлэжэ, экспортлохо боложээ. Улмаар үндэр технологие бүтээгдэхүүн болохо компьютерай дэлгэс, гар утаһа (гар телефон), хагас дамжуулагша үйлдэбэрлэжэ эхилбэ.

Урда Солонгос гар утаһанай үйлдэбэрлэлээрээ Дэлхэйдэ тэргүүлдэг орон

Урда Солонгосой тэргүүлэгшэ компаниинууд болохо Хёндай, Самсонг, LG, SK зэрэг хубиин (제벌 - гэр бүлын) компанинууд Пакай ударидалагай үеын һанхүүгэй болон татбарай тааламжатай нүхсэлдэ сэсэглэн хүгжэһэн байна[24].

1997 оной Азиин һанхүүгай хямралай үеэр Урда Солонгосой эдэй засагай сул тал (жишээлбэл, ихээхэн хэмжээнэй гадаад үрэ гэхэ мэтэ) ил гараһан ба энэхүү хямрал хоёр үе шататайгаар ябагдажээ. Эхэнэй нь 1997 ондо, дараагай нь 1999 ондо болоһон Дэу компаниин дампууралаар сэлмэһэн байна[25]. Дэү компаниин дампууралые Дэлхэйн түүхын дэхэ хамагай томо дампуурал гэжэ тоосожо байна[26]. Уг хямралай дараанһаа компанинуудай бүд өөршэлэгдэн, 2003 он гэхэд Урда Солонгосой хамагай томо гэр бүлын 30 компаниин талаһаа илүүнь хубисаата компани боложээ[27]

2003-2005 оной хоорондо эдэй засагай жэлын үсэлтэ 4% боложо буураба[28]. Энэ бууралтань хуби хүмүүсэй картын зээл, Хитадай ихээхэн хэмжээнэй импорт зэрэгһээ үүдэлтэй байна. 2005 онһоо хэрэгжүүлжэ эхилһэн үлэ хүдэлхэ хүрэнгэй, тэтгэбэрэй, ажаллаха хүшэнэй шэнэтгэлэй дүндэ[29], 2006 оной эдэй засагай үсэлтэ 5.1%-д хүрһэн байна.

Урда Солонгосой эдэй засаг дунда зэрэгэй инфляци, ажилгүйдалай бага түбшин, экспорт, орлогын харисангуй тэгшэ байдал зэрэгээр тодорхойлогдоно[30][31][32]

Одоогой байдлаар Урда Солонгосой автомашин, уһан онгосоной үйлдэбэрлэл эдэй засагай үндэһэнь боложо байна. Урда Солонгосой Хёндай моторс ба түүнэй һалбар Киа моторс Дэлхэйн 5 дахи томо автомашин үйлдэбэрлэгшэ юм[33]. Солонгосой автомашин үйлдэрлэгшэд хэдыгээр Европын холбоотой байгуулһан Сүлөөтэ худалдаанай хэлэлсээрэй хугасаань дууссаншье гэһэн Европын холбооной уласуудта дахи экспортын хэмжээгээ нэмэгдүүлэхээр түлэблэжэ байна[34].

Урда Солонгосой уһан онгосоной үйлдэбэрлэл Дэлхэйдэ хамагай томодо тоосогдожо байгаа ба 2004 ондо үйлдэбэрлэлэй хэмжээгээрээ Японые гүйцсэһэн байна[35]. Урда Солонгос дундажаар ажалай 4 үдэртэ, 80 сая ам.долларай үртэе бүхы нэгэ уһан онгосые үйлдэбэрлэдэе ба 2006 оной байдалаар Дэлхэй дээрэ шэнээр үйлдэбэрлэжэ буй 3 онгос тутмын нэгые үйлдэбэрлэжэ байжээ.

Хэдыгээр Урда Солонгос одоогоор уһан онгос үйлдэбэрлэл, захяалгай хэмжээгээрээ илүү байгаашье, Хитад улас 2015 он гэхэд Дэлхэйн хамагай томо уһан онгос үйлдэбэрлэгшэ болох зорилт табижа байна. Гэхдээ одоогоор Солонгосой уһан онгос хямд үртэгтэй байгаа юм[36].

Соёл[заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 South Korea. International Monetary Fund (September 2011). November 1, 2012-д хандсан.
  2. Gini index, CIA World Fact Book.
  3. Human Development Report. United Nations (2011). November 5, 2011-д хандсан.
  4. Korea's History (Ko-Choson, Three Kingdoms, Parhae Kingdom, Unified Shilla, Koryo Dynasty, Colonial Period, Independence Struggle, Provisional Government of Korea, Independence Army, Republic of Korea,)
  5. URL_ID=3946&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html World's oldest printed Doc
  6. Murder of Empress Myeongseong
  7. Forced Annexation
  8. South Korea. U.S. Department of State. 2006-09-16-д хандсан.
  9. http://www.yolsa.org/sub_plus_1.html Yolsa.org Information on Anti-Yushin protests
  10. The Nobel Peace Prize 2000. The Nobel Foundation (2000). February 17, 2009-д хандсан.
  11. South Korea. CIA Country Studies. 2006-04-22-д хандсан.
  12. World City Populations. 2006-04-04-д хандсан.
  13. Populations for all cities as of 2005, By city and province. NSO Database. 2006-04-22-д хандсан.
  14. http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880037
  15. http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880519
  16. US military figures as of 2005, from [1] (Excel file) Tim Kane Global US Troop Deployment, 1950-2003
  17. According to figures compiled by the South Korean National Statistical Office. 인구,가구/시도별 종교인구/시도별 종교인구 (2005년 인구총조사). NSO online KOSIS database. 2006-08-23-д хандсан. This should not be confused with other figures which report only the percentage of the religious population that are Buddhist, Christian, Cheondoist, etc...
  18. Korean Christian missionaries. Christianity Today. 2006-09-15-д хандсан.
  19. Загбар:Cite paper
  20. Загбар:Cite paper
  21. Trade Policy Outlook for Second-term Bush Administration
  22. Soviet Economic Development
  23. NationMaster - NationMaster Survey
  24. See Cumings 1997, chapter 6.
  25. KOIS (2003), pp. 238-239.
  26. [2] Paper: Economic Reform in South Korea: An Unfinished Legacy
  27. 18 out of 30, according to Country Studies: South Korea. The Economist (2003-04-10). 2006-04-06-д хандсан.
  28. GDP - Rank order - Real Growth Rate. CIA Factbook. 2006-09-15-д хандсан.
  29. Anti-Speculation Measures. Hankooki Ilbo. 2006-09-15-д хандсан.
  30. Field Listing - Inflation Rate - (consumer prices). CIA Factbook. 2006-09-15-д хандсан.
  31. Field Listing - Unemployment Rate. CIA Factbook. 2006-09-15-д хандсан.
  32. Field Listing - Exports. CIA Factbook. 2006-09-15-д хандсан.
  33. Hyundai-Kia Pass Nissan to Become Worlds Sixth Largest Automaker - Automobile.com Auto News
  34. BBC NEWS | Business | S Korea and EU begin trade talks
  35. Shipbuilding on the rise in South Korea - Ports And Shipping | Business Asia | Find Articles at BNET.com
  36. S. KOREAN SHIPYARDS DOMINATE HIGH-VALUE-ADDED SHIP MARKET. Industry & Business Article - Research, News, Information, Contacts, Divisions, Subsidiaries, Business Associations
Ази
LocationAsia.svg Азербайджан · Арабын Нэгэдэһэн Эмир Улас · Армени · Афганистан · Балба · Бангладеш · Баhрэйн · Брүнэй · Бутан · Вьетнам · Гүрж · Египет · Жибэн · Зүүн Тимор · Израиль · Индонези · Йордан · Ирак · Иран · Йемен · Казахстан · Камбож · Катар · Кипр · Кувейт · Кыргызстан · Лаос · Ливан · Малайзи · Мальдив · Монгол Улас · Мьянмар · Оман · Ородой Холбооной Улас · Пакистан · Саудын Араб · Сингапур · Сири · Узбекистан · Урда Солонгос · Таджикистан · Таиланд · Туркменистан · Тюрк Улас · Филиппин · Хитад Улас · Хойто Солонгос · Шри Ланка · Энэдхэг