Экологи

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха

Экологи (грекээр οἶκος — гэр ба грекээр λόγος — эрдэм, ухаан) — байгаали болон тэрэнэй хүнүүдтэй харилсаан тухай эрдэм ухаан юм[1]. Баруун эрдэм ухаанда экологи гэһэн нэрэ томьёо «Махабадай юрэнхы морфологи» («Generelle Morphologie der Organismen») гэжэ номдоо герман эрдэмтэн Эрнст Һеккель оруулһан байна. Мүнөө сагта экологи байгаалиин харуултай холбоотой байна, ондогоор хэлэбэл, экологи гансал биологиин нэгэ һалбари эрдэм ухаан бэшэ аад, ниигэмэй асуудалые адли хамаржа нэгэдэмэл эрдэм ухаан болонхой. Тиимэшье һаа, экологи эрдэм ухаан хубида ямаршье зан түлэбэй талаархи зорилгогүй байна.[2]

Экологиин үндэһэ һууринь байгаалиин түүхэ болоно. Хүн түрэлхитэнэй уг яахадаа, хэзээ ангуушад болоһон, таряалангай хубисхалай һүүлдэ яажа мал ба таряа ургаһан гэхэ мэтэ байгаалиин түүхэ тухай мэдээсэлые хэрэгтэй байгаа.[1] МЭҮ 4 зуун жэлдэ Аристотелиин «Амитадай түүхэдэ» (грекээр Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, латаар Historia Animālium) хулгана сагсаа гаймшаг тухай тайлбари үгэжэ туршаба. Хорлогшо амитадые үгы болгохын түлөө арга һанаһан эртын грек ба римэйхидэй һанаһанһаа тоогой ухаан ба байгалиин түүхые хэрэглэжэ мүнөө үеын экологи бии болобо. 1668 ондо Антони ван Левенһук математикын тоололгоор сохо үдэхэ хурданиие гаргажа, хоёр илааһан гурбан һарын хугасаанда 750,000 оршом илааһан гаргажа шадана гэжэ тоосоолбо.[1] 1798 оной эхиндэ демограф Томас Мальтус «Популяци тухай бэшэгээ» (Essay on Population) ниитэлһэн. Тус ном Дарвинай онолые байгаалиин шалгаралай онолдо нүлөөлжэ эволюци онолдо хүгжэбэ. Ургамалай эколог Йоһаннес Эугениус Варминг синэкологидэ маша ехэ нүлөө үзүүлжэ, популяци ба биоценоз тухай үргэжүүлһэн асуудалнуудые хүлеэн зүбшөөрһэн 1900-аад оной үедэ экологи эрдэм ухаанай замналые бии болгобо.[1]

Зүүлтэ

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Charles J. Krebs, 이준호, 류문일 역, <생태학>, pp.5~9(바이오사이언스 2011).
  2. Thomas M. Smith, 강혜순, 오인혜, 정근, 이우신 역, <생태학>, p.3(라이프사이언스 2011).