Дархалалай олдомол хомсодол

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Улаан туузынь дэлхэйн ХДХВ-ай халдабаритай болон, ДОХ-р үбдэһэн хүмүүнэй эб һанаанай нэгэдэл, этигэл найдабариин тэмдэг юм.

Дархалалай олдомол хомсодол (ДОХ, СПИД, англ. AIDS) — хүнэй дархалал хомсодолой вирусаар (ХДХВ, ВИЧ, англ. HIV) хүндэ халдабарилжа, дархлалын системые гэмтээһэнһээ үүдэдэг үбшэн[1] бүгөөд мүн бусад зүйлэй амитадта энэтэй түһэтэй вирусууд байдаг (ҺДХВ, МДХВ гэхэ мэтэ). Энэ үбшэнэй түгэсхэлэй шатань тухайн хүниие алибаа халдабари болон хабдарай үбшэнэй эсэргүү хамгаалха шадабаригүй болгодог. ДОХ болон ХДХВ-ай эсэргүү эмшэлгэнь зүбхэн вирусай хүгжэлые һаармагжуулхал түды байгаа бүгөөд одоогоор мэдэгдэжэ бай бүрин түгэс эмшэлгэ үгы байна.

2009 оной байдалаар 30 сая оршом хүн энэ үбшэнөөр наһа бараһан бол 2010 оной байдалаар дэлхэй дээрэ ДОХ-ой халдабари абаһан ниитэ 34 сая оршом хүн амидаржа байгаагай 2,5 саянь 15 хүрэтэрхи наһанай хүүгэд байна.

Нэрэшэл[заһабарилха]

  • ХДХВ — Хүнэй Дархалал Хомсодолой Вирус
  • ДОХ — Дархлалай Олдомол Хомсодол

Халдабари дамжаха зам[заһабарилха]

  • Бэлгын зам: ХДХВ/ДОХ-ой халдабаритай хүнтэй хамгаалалтагүй/бэлгэбшэгүй (презервативгүй)/бэлгын хабиталда орохо
  • Шуһаар: Халдабарилагдаһан шуһан, шуһан бүтээгдэхүүн һэлбүүлхэ, эд эрхэтэн шэлжүүлэн һуулгаха, зүү тарюурые дамжуулан хэрэглэхэ
  • ХДХВ-ай халдабаритай эхэһээ хүүгэдтэ: жэрэмэһэн үедэ, түрэхэ үедэ болон түрэһэнэй дараа сээжын һүнээр

Халдабари дамжахагүй зам[заһабарилха]

ХДХВ хүнэй бэеын гадна удаан амидаржа шададаггүй ушарһаа

  • Шүлһэн
  • Нёлбоһон
  • Хоол хүнэһэ, аяга халбагаар
  • Агаар дуһалай зам /ханяаха, найтааха зэрэгтэ шүлһээр/
  • Боргооhон болон бусад түрэлэй хорхой шумуул
  • Хамта амидарха, ажаллаха, һуралсаха
  • Тэбрэхэ, үндэхэ
  • Бассейн, халуун уһан, бэе заһаха газар зэрэгтэ орохо зэрэгынь аюулгүй юм. Гэхыдээ шүдэнэй сойз, һахалай хутага зэрэг арһан һалһата гэмтээдэг багажа хэрэгсэлые хамтаран хэрэглэхэнь аюултай юм.

Шэнжэ тэмдэг, Ябаса[заһабарилха]

ХДХВ хүнэй дархалалай системые гэмтээжэ дархалаае бага багаар һулруулһаар алдагдуулдаг. Тухайн хүнэй бэеын эсэргүүсэлһөө хамааржа дархалалай системые гэмтээхэ ябасань 6 һараһаа 10 үлүү жэл үргэлжэлхэ бүгөөд энэ хугасаанда тухайн хүндэ зобюур элирхэгүй эрүүл хүн шиг байха болобошье, бусадта халдабари тарааха эрсэдэлтэй байдаг. Энэ үедэ вирус зүбхэн дархалалай системэдэ шухала үүргэтэй Т4 эсые гэмтээдэг.

Дархлалай системэ һуларха туһам тухайн хүн жэнгээ алдажа, идрамтгай боложо, янза бүриин арһанай үбшэн, элдэб яра шараха, мөөгэнсэр болон шэнгэн алдаха зэргээр алибаа халдабарита үртэмтгы болодог. Уламаар уушханай үрэбсэл, хомхой, һүрьеэ (туберкулёз), хорото хабдар зэрэг үлүү носотой хүнды үбшэчнүүдтэ үрдэнэ. ДОХ үбшэнэй үедэ ямаршье шалтагаангүйгээр дараахи шэнжэ тэмдэгүүд ехэнхидээ элирдэг.

Нэгэнтэ ХДХВ хүнэй дархалаае усадхажа ДОХ үбшэнэй шатанда хүрэһэн нүхэсэлдэ үбшэтэн хүндэбтэр халдабариин уламһаа ехэбшэлэн 1-2 жэлэй дотор наһа барадаг.

Россидо ХДХВ-ай тархалтын хүдэлэлзүй[заһабарилха]

Россидо 1987—2007 жэлнүүдтэ ХДХВ халдабариин хүдэлэлзүй

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. Marx, J. L. (1982). «New disease baffles medical community». Science 217 (4560): 618–621. Загбар:PMID.

Холбооһон[заһабарилха]