Кызыл

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха

Кызыл («улаан» гэһэн утагатай тува үгээр 1926 онһоо нэрэдэһэн, [кезийл] гэжэ дуудана, үүнһээ гадна Кизил [кизийл]) бол Ород улас (ОХУ)-ын Тува орон (БНТувУ)-ын ниислэл, Тува ороной дотор ямар нэгэн хошуунда харъяалагддаггүй арбан нэгэн түмэн хүнэтэй хото юм.

Түүхэ, нэрэ[заһабарилха]

Хаанта Ород 1914 ондо Таганын Уряанхайе ивээн эзэрхэжэ Белоцарск («сагаан хаанай хото» гэһэн утагатай ород үгэ) нэрэрээ тулгуур һуурин үүсгэһэн. Ородто хаанта засаг унаһанай дараа 1918 ондо Хем-Бэлдэр («голой бэлшэр» хэмээхэ утагатай тува үгэ) нэрэтэй болобо. Дараань сагаан армийг улаан арми ялаһанай дараа 1922 оной нэгэн хуралда ородууд «Красный городок» гэжэ байжа. Эсэһтээ 1926 ондо «улаан» буюу Кызыл хэмээхэ тува түрэг үгээр нэрэдэһэнь ерээд жэлэе туулжа ябана. 1921 онһоо энэ хото Тува ороной гол хото, ниислэлнь боложо. Монгол уласда «Кызыл», «Кизил» гэжэ хоёр янзаар бэшэжэ болоно.