Византиин эзэнтэ гүрэн

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Византиин эзэнтэ гүрэн
грек Βασιλεία Ῥωμαίων
лат. Imperium Romanum'
Эзэнтэ гүрэн
Dio coin3.jpg
395 — 1204[1]

1261[2] — 1453[3]

Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg
Palaiologos Dynasty emblem.svg
Палеологшуудай һүлдэ
Justinian555AD.png
I Юстиниан үеын Византиин эзэнтэ гүрэнэй эгээ ехэ эзэмдэлгэ
Ниислэл Константинополь
Ехэ хотонууд Константинополь, Рома, Иерусалим
Хэлэн(үүд) Грек хэлэн, Латин хэлэн
Шажан Православна христосой шажан
Мүнгэн тэмдэгтэ Солид
Газар нютаг 3 500 000
Хүн ама 35 000 000 (6 зуун), 5 000 000 (1281 он)
Засаглалай хэлбэри Хаанта засаг
Обог удам 2 дохи Флавинууд, Палеологууд, г.м.
Хаан
 - 330–337 I Константин (түрүүшын хаан)
 - 1449–1453 XI Константин (һүүлшын хаан)


Византиин эзэнтэ гүрэн буюу Зүүн Ромын эзэнтэ гүрэн — Дундада зуунай үедэ оршожо байһан, Константинополь хотодо ниислэлээ байгуулһан, эзэн хаант түрэтэй Ромын эзэнтэ гүрэн. Оршон һуурин хүнүүд болон хүршэнүүд энэ уласые Ромын эзэнтэ гүрэн гэжэ нэрэдэдэг байһан бүгөөд мүн Romania (грекээр: Ῥωμανία, Rhōmanía) гэдэг байгаа. «Ромын эзэнтэ гүрэн», «Византын эзэнтэ улас»-ай хоорондохо илгаань сэбэр оршон үеын ойлголто бүгөөд хэзээнһээ эхилэн Византиин эзэнтэ гүрэн гэхэнь тодорхой бус байдаг болобош Эзэн хаан I Константин ниислэлээ Никодемиаһаа (Анатолиин хахад арал дахи) Босфорой хоолой дахи Византий руу шэлжүүлжэ Константинополь (өөрөөр "Шэнэ Рома"шье гэдэг) болгоһон хугасаае шухалда тоосодог[4].

Эзэнтэ гүрэн илангаяа Рома-Персиин болон Византи-Арабын дайнай үеэр нютаг дэбисхэрһээ алдажа, доройтоһон болобошье Европо дахи эдэй засаг, соёл, сэрэгэй хүсэнэй хубида хамагай нүлөөтэй гүрэн хэбээр байһан. Эзэнтэ гүрэн Македониин династиин үедэ сэргэжэ, X зуунай һүүл гэхэд Газар Дундын Тэнгисиин зүүн бүһэ нютагта хамагай хүсэрхэг гүрэн боложо дахин һэргээ. Гэбэшье 1071 онһоо хойшо Эзэнтэ гүрэнэй гол нютаг Бага Азиин ехээхэн хэсэгэй сельджук турк үүдэдэ алдаа. XII зуунда Комнэнийн сэргэлтиин үеэр бага зэрэг һэргэжэ, ноёрхолоо хэһэг зуур дахин тогтооһон болобош түүнэй залгамжалагшадай үедэ дахин доройтоһон. 1204 ондо Загалмайтанай дүрбэдүгээр аян дайнаар Эзэнтэ гүрэн үхэлэй сохилто амсажа, задаршье бутран, хоорондоо үрсэлдэгшэ Византын Грек болон Латин уласуудта хубаагдаа. Константинополь ябаандаа һэргэжэ, Палеологой удамай эзэн хаашуул эзэнтэ гүрэнэйе 1261 ондо дахин байгуулһан болобош XIV зуунда дараалһан олон эрхэтэнэй дайн боложо, эзэнтэ гүрэнэй хүсэные улам бүри һулруулһан. Үлдэһэн нютаг дэбисхэрэй ехэнхые Византи–Османай дайнаар алдажа, уламаар XV зуунда Константинополь хото, үлдэһэн нютаг дэбисхэрэй хамта Османай туркуудтэ эзэлэгдэжэ мүхээ.

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. Захват Константинополя крестоносцами
  2. Восстановление империи, объявленное императором Михаилом Палеологом
  3. Завоевание Константинополя турками
  4. Benz 1963, p. 176.

Холбооһон[заһабарилха]

Гадна холбооһон[заһабарилха]

Визант судлалын эх сурвалж[заһабарилха]

Бусад[заһабарилха]