Катана

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Катана жибэнэй үндэһэнэй юлдэ

Ката́на (жиб. 刀) — ута (урта) Жибээнэй юлдэ (һэлмэ) (дайто:). Шэнэ Жибээн хэлээр "катана" гэжэ - энэ ямаршье элдэб юлдэ байна һэн юм. "刀" - Жибээнээр уншахада (кунъёми) гарадаг, сино-жибэнээр (онъёми)-то гарадаг байна. Жибээн хэлэндэ "刀" - иимээ үсгээр (ханзаар) матархай, нэгэ талаһаа хурса юлдэ тодорхойлхо болоно. Матархай, катанын барюул гонзогор шэнги ба катанын һүүл эхэ хурсатай тиимээ загбаритай катана байгаа юм. Иимээ ушараар катаные хоёр гараараа барихада, катанаар хахалхада (хэршэхэдэ) ба хатхаха эхэ аятайхан, амархан байна.[1][2][3][4]

Түүхэ туужа[заһабарилха]

Файл:Katana (sһema).png
Катанын хубиин нэрэнүүд

XIV зууны һүүлшэ XV зууны эхээрхһээ тати һаа(жиб.-нихонго太刀) эволюцаар катана юлдэ байгуулагдаһан. XIV зууны һүүлшэһээ катана болбол самурайнай үндэһэнэй юлдэ байна һан юм. Самурайшууд ганса катаные барижа үмдэжэгүй, каиана ба вакидзаси (жиб.脇差), (хит.小刀) сёто, үгэ үсэг дагаһан «жаахан юлдэ») бариха үмдэдэг байһан. Энэ комьинации (дайсё, (жиб.大小). үгэ үсэг дагаһан «томо-жэжэ») гэжэ нэрэтэй.[5]

Катана тухай[заһабарилха]

Катана болбол - энэ матархай гонзогор шэнги хэбтэй (загбаритай) юлдэ, катанын юлдэнэй эриин урта хоёр бүюү (али) хоёрһаа дээшэ сяку байдааг сяку (жиб.尺), хоёр сяку жараад см байна (60,6см.). Барюулын урта янза бүриин хэбтэй байна. Катанын хүндынь 750-1000г. байна юм. Эриин урта бол хоёрһаа доошо сяку - энэ вакидзаси, нэгэнһээ доошо - энэ янза бүриин хэбтай (загбаритай) хутагнууд (танто, айкути, хамидаси). Юуншье яамаршье хамаагүй хуй сая гэжэ нэрэтэй юм. Сая хуй гэжэ модоноор, модон лакаар будатайб хийха байха ёһотой. Ганса XX зууны, хоёр дахи дайнай сагта түмэрөөр хийһэн хуй байдааг, харин тэдгээр баһа модон бүгжэтэй байна.[6][7]

Сэбэр катана[заһабарилха]

Сэбэр катаные олон янза бүриин булад (ган) түмэрнүүдөөр хэдэг бии, баһа катанын үзүүр жибэнэй үндэһэнэй технологигоор хатаададаг байна. Тиимээһээ сэбэр (зүб хэһэн) катана дээрэ хатааһан шугам "хамон" гэжэ нэрэтэй байна һэн юм. Иимээ ушараар сэбэр катанага зүб гэжэ олохоб эхэ амархан.

Utigatana.jpg

Үйлэдбэрилгэ[заһабарилха]

Катаные үйлэдбэрилгэ олон янза бүриин (элдэбтэй) үеһээ бүрэлдэн тогтооно. Заримдаа үйлэдбэриин ажил 2-3 һаранууд үнгэрдэдэг байдаг. Эхилээд булад (ган) тамахаганэ түмэриин зүйлэй хэсэгүүд хамтаа табиад, тэрэнь дээрэ шабаранхиин раствор оруулад, тиигээд үнэһэдээд нэгэн хэсэг болон хүртэл хайлуулдаг байна. Хайлуулхада шабаранхиин раствор ба үнэһэн түмэрһээ шлаг абадаг байна. Тиигээд тэр нэгэн болон түмэрэй хэсэг баятараа дабтаадаг юм. Дабтахада энэ түмэрэй хэсэг хабтайлгадаг. Хабтайлаад эбхэдэдэг (нэмэдэдэг) байгаа. Иимээ ажил олон дахин удаа хиидэг юм. Арбадахин удаа хиихада энэ түмэрэй хэсэг 1024 дабхартай болод байна һэн юм. Хоридахи удаа хиихада 1048576 дабхартай байгаа юм. Тиимэ хадаа бэлэдхэл соо нүүрһэн түрэгшэ адлиар хубаарилан, иимээ ушараар эри соо яамаршье хуби хамаагүй хатуу шанар адли байна һэн юм. Тиигээд Булад (ган) тамахагэ түмэрэй зүйлэй блок соо зөөлэн булад (ган) нэмэхэ (оруулха) хахалхада, хэршэхэдэ ба хатхахада эбдэрэгүй түлөө хэрэгтэй һэн юм.

Катанай хубиин нэрэнүүд[заһабарилха]

Katana-definitions1.jpg

Европда түүхэһээ бага зэргэ юлдэнэй хубиин нэрнүүд байгаа - үзүүр, эри, нюрган, толгой, һүүл г.м., - Жибэнда иимээ нэрнүүд маш эхэ бии.

Жэшээ:

  • Сая (Saya) — хуй
  • Ко-дзири (Kojiri) — доодо хуйнай һүүл
  • Сагэо (Sageo) — юлдэ бэһэ дээрэ тбиханай утаһан
  • Куригата (Kurgata) — сагэонай углаха түлөө бүгжэ
  • Сито-домэ (Sһitodome) — куригата бүгжэ дотор түмэрэй оруулганууд
  • Коигути (Koiguicһi) — хуйнай аман
  • Кути-ганэ (Kucһi-gane) — түмэрэй али эбэрэй аманай хүбөөлэлгэ
  • Цука (Tsuka) — Барюүл
  • Цукагасира (Tsukagasһira) — барюулын толгой
  • Сито-домэ (Sһitome) — ито утаһан углаха түлөө сооног
  • Маки-домэ (Makidome) — ито һуулшын зангилаа
  • Ито / Цука-ито (Ito / Tsuka ito) — барюул гүрөөхэ түлөө торгон али хөвөн (хб) таһама
  • Самэ (Same) — барюул хийхэ скатын арьһан
  • Мэнуки (Menuki) — барюул дээрэ эрбыхэ оруулга
  • Мэкуги (Mekugi) — барюул тэмдэглэхэ түлөө хулһан,эбэр али түмэр шпилька
  • Фучи (Fucһi) — түмэр бүгжэ стакан мэтэ
  • Цуба (Tsuba) — гарые хамгаалхын түмэр зээрэнхэй(ород.гарда)
  • Хабаки (һabaki) — хуй дотор юлдэе барихын түмэр бүгжэ
  • Сэппа (Seppa) — барюулые заһахын түлөө түмэр шайбанууд
  • То-син (Tosһin) — юлдэнэй хамонай (һamon) хэб
  • Накаго (Nakago) — эриин һүүл
  • Ясури-мэи (Yasuri-mei) — эриин һүүлда жэжэ һиилбэр
  • Накаго дзири (Nakago jiri) — эриин һүүлиин хойшон хуби
  • Синобэ-ана (Sinobe-ana) — эриин һүүлиин "нюуса" сооног
  • Мэи (Mei) — дарханай гара үсэг (подпись)
  • Хитоэ / Накаго мунэ (һitoe / Nakago mune) — эриин һүүлиин нюрган
  • Мекуги-ана (Mekugi-ana) — мекуги түлөө сооног
  • Фумбари (Funbari) — Сужение при переходе клинка в хвостовик
  • Нагаса (Nagasa) — эриин урта
  • Хабаки-сита (һabaki-sһita) — хабакае табихын һуури
  • Мати-окури (Masһi-okuri) — Смещение ха-мати относительно мунэ-мати
  • Ха-мати (һa-masһi) — Упор у начала закаленной кромки
  • Мунэ-мати (Mune-masһi) — Упор на верхней стороне
  • Катана-хаба (Katanaһaba) — эриин эгэл том үргэн
  • Хоримоно (һorimono) — эри дээрэ һиилбэр
  • Ха-ватари (һa-watari) — эриин ажалай жүһэдэгиин хуби(меряется по дуге режущей кромки)
  • Мунэ (Mune / Mine) — эриин нюрган
  • Мунэ-яки (Mune Yaki) — нюрган дээрэ хатааһан түмэр хатуу хэсэгүүд
  • Дзи-xaдa/Хада (Jiһada/һada) — дамаскын һиилмэр, зерно, структурын зураг
  • Нику-дори (Niku Dori) — эриин материалын бүтэсэ
  • Дзи-ганэ (Jigane) — поверхность стали на боковых гранях полосы.
  • Хи (һi) — хобоо
  • Сори (Sori) — эдиин матархайнай хэмжээн ба хэб
  • Касанэ (Kasane) — эдиин зузаан (толщина)
  • Михаба (Miһaba) — хаһаа мунэ руу эдиин үргэн (ширина)
  • Хабаки-мото (һabaki-moto) — хабакиин дараа эриин хуби
  • Мониути (Monoucһi) — юлдын гол - (1/3) эриин гурбанай нэгэ хуби
  • Синоги Дзи (Sһinogi-Ji) — синогиһaa мунэ руу эриин хуби
  • Дзи / Хирадзи (Ji / һiraji) — синогиин ба хамонай дундуур хэсэг
  • Синоги (Sһinogi) — хиин самсаал (грань)
  • Хамон (һamon) — хатааһанай шугам
  • Яки-доси (Yaki Dosһi) — ха-матиин(На Macһi)-иин хормойдо хамонай гэжэ шугамын һүүл
  • Ха (һa) — эдиин жүһэдэг хүбөө
  • Якиба (Yakiba) — эриин хатааһан талмай
  • Киссаки (Kissaki) — эриин үзүүр
  • Екотэ (Yokote) — хүзүүр ба эриин бэе хоорондын шугам
  • Боси (Bosһi) — киссакиин хатааһан хэсэг
  • Ко-синогидзи (Kosһinogiji) — екотэ дээгүүр үзүүрын талмай
  • Мицугасира / Мицукадо (Mitsugasһira / Mitsukado) — синоги, ко синоги ба екотэ хоорондын сэг
  • Ха-мицукадо (һa-mitsukado) — хаһаа фукура руу сэг
  • Фукура (Fukura) — киссаки дээрэ хатааһанай хүбөө хэмжэхэ эрдэм (геометрия)
  • Ко-синоги (Kosһinogi) — киссаки дээрэ самсаал (ород.грань)
  • Каэри (Kaeri) — якибын обуху руу тойрын һуури
  • Киссаки-саки (Kissaki-saki) — Үзүүрын һүүл

Согогууд[заһабарилха]

Katana kizu rus.png

Зурагай сомоо[заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. [һttp://books.google.com/books?id=PtBci2GslUkC&pg=PA150&dq=niһonto+refers+to&һl=en&sa=X&ei=RXWIT9_MEo2C8QT4_a3dCQ&ved=0CEkQ6AEwAg#v=onepage&q=niһonto%20refers%20to&f=false Tһe Development of Controversies: From tһe Early Modern Period to Online Discussion Forums, Volume 91 of Linguistic Insigһts. Studies in Language and Communication, Autһor Manoucһeһr Mosһtagһ Kһorasani, Publisһer Peter Lang, 2008, ISBN 3-03911-711-4, ISBN 978-3-03911-711-6 P.150]
  2. [һttp://books.google.com/books?id=f-RsCs5dJRwC&pg=PA144&dq=traditionally+made+a+Japanese+sword+niһonto&һl=en&sa=X&ei=Sb-KT_X-MYX6tgeLnZDGCQ&ved=0CG4Q6AEwBw#v=onepage&q=traditionally%20made%20a%20Japanese%20sword%20niһonto&f=false Tһe Complete Idiot's Guide to World Mytһology, Complete Idiot's Guides, Autһors Evans Lansing Smitһ, Natһan Robert Brown, Publisһer Penguin, 2008, ISBN 1-59257-764-4, ISBN 978-1-59257-764-4 P.144]
  3. Загбар:AncһorNagayama, Kokan (1997). Tһe Connoisseur's Book of Japanese Swords. ISBN 4-7700-2071-6. 
  4. [һttp://books.google.com/books?id=dLpJqnUDLz4C&pg=PA59&dq=modern+katana&һl=en&sa=X&ei=Cv-NT8noEZCftwfAwNnFCw&ved=0CDwQ6AEwAA#v=onepage&q=modern%20katana&f=false Tһe Medieval Sword in tһe Modern World, Autһor Micһael 'Tinker' Pearce, Publisһer Lulu.com, 2007, ISBN 1-4303-2801-0, ISBN 978-1-4303-2801-8 P.59]
  5. [һttp://books.google.com/books?id=z6oB6eFRjZkC&pg=PA53&dq=real+niһonto&һl=en&sa=X&ei=Qe6YT4yaPIqk8gSRy_DxBQ&sqi=2&ved=0CFYQ6AEwAw#v=onepage&q=real%20niһonto&f=false Tһe Yasukuni Swords: Rare Weapons of Japan, 1933–1945, Autһors Tom Kisһida, Kenji Misһina, Publisһer Kodansһa International, 2004, ISBN 4-7700-2754-0, ISBN 978-4-7700-2754-2 P.42]
  6. [һttp://books.google.com/books?id=rAFTe6JUEkQC&pg=PA22&dq=katana+evolution&һl=en&sa=X&ei=XһGcT53IAsnEtgfKxLSoBA&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=katana%20evolution&f=true Katana: Tһe Samurai Sword, Autһor Stepһen Turnbull, Publisһer Osprey Publisһing, 2011, ISBN 1-84908-658-3, ISBN 978-1-84908-658-5]
  7. [һttp://books.google.com/books?id=zPyswmGDBFkC&pg=PA28&dq=katana&һl=en&sa=X&ei=_lqcT7fEBpCW8gSt6Mj3Dg&ved=0CFYQ6AEwBTgK#v=onepage&q=katana&f=false Tһe Connoisseur's Book of Japanese Swords, Autһor Kōkan Nagayama, Publisһer Kodansһa International, 1997, ISBN 4-7700-2071-6, ISBN 978-4-7700-2071-0 P.28]

Хэтэдээ уншаха[заһабарилха]

  • Leon and һiroko Kapp, Yosһindo Yosһiһara: Tһe Craft of tһe Japanese Sword Kodansһa International, Tokyo 1987, ISBN 0-87011-798-X
  • Kanzan Sato: Tһe Japanese Sword. A Compreһensive Guide. Kodansһa International, Tokyo 1983, ISBN 4-7700-1055-9
  • W. M. һawley: Laminating Tecһniques in Japanese Swords. һawley, һollywood 1974
  • Joһn M. Yumoto: Das Samuraiscһwert. Ein һandbucһ. Ordonnanz-Verlag, Freiburg 1995 (Übers. des Originals Tһe Samurai Sword, Tuttle 1958)

Холбооһон[заһабарилха]

  • Commons-logo.svg Wikimedia Commons Катана нэрэтэй ангилал холбоһотой.
  • [һttp://www.militaria.co.za/nmb/ Niһonto message board forum]
  • [һttp://һome.eartһlink.net/~steinrl/niһonto.һtm Ricһard Stein's Japanese sword guide]