Катана

Wikipedia сайтһаа мэдээлэл
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Катана жибэнэй үндэhэнэй юлдэ

Ката́на (жиб. 刀) — ута (урта) Жибээнэй юлдэ (һэлмэ) (дайто:). Шэнэ Жибээн хэлээр "катана" гэжэ - энэ ямаршье элдэб юлдэ байна hэн юм. "刀" - Жибээнээр уншахада (кунъёми) гарадаг, сино-жибэнээр (онъёми)-то гарадаг байна. Жибээн хэлэндэ "刀" - иимээ үсгээр (ханзаар) матархай, нэгэ талаһаа хурса юлдэ тодорхойлхо болоно. Матархай, катанын барюул гонзогор шэнги ба катанын hүүл эхэ хурсатай тиимээ загбаритай катана байгаа юм. Иимээ ушараар катаные хоёр гараараа барихада, катанаар хахалхада (хэршэхэдэ) ба хатхаха эхэ аятайхан, амархан байна.[1][2][3][4]

Түүхэ туужа[заһабарилха]

Катанын хубиин нэрэнүүд

XIV зууны hүүлшэ XV зууны эхээрхhээ тати hаа(жиб.-нихонго太刀) эволюцаар катана юлдэ байгуулагдаhан. XIV зууны hүүлшэhээ катана болбол самурайнай үндэhэнэй юлдэ байна hан юм. Самурайшууд ганса катаные барижа үмдэжэгүй, каиана ба вакидзаси (жиб.脇差), (хит.小刀) сёто, үгэ үсэг дагаhан «жаахан юлдэ») бариха үмдэдэг байhан. Энэ комьинации (дайсё, (жиб.大小). үгэ үсэг дагаhан «томо-жэжэ») гэжэ нэрэтэй.[5]

Катана тухай[заһабарилха]

Катана болбол - энэ матархай гонзогор шэнги хэбтэй (загбаритай) юлдэ, катанай юлдэнэй эриин урта хоёр бүюү (али) хоёрhаа дээшэ сяку байдааг сяку (жиб.尺), хоёр сяку жараад см байна (60,6см.). Барюулын урта янза бүриин хэбтэй байна. Катанай хүнд 750-1000г. байна юм. Эриин урта бол хоёрhаа доошо сяку - энэ вакидзаси, нэгэнhээ доошо - энэ янза бүриин хэбтай (загбаритай) хутагнууд (танто, айкути, хамидаси). Юуншье яамаршье хамаагүй хуй сая гэжэ нэрэтэй юм. Сая хуй гэжэ модоноор, модон лакаар будатайб хийха байха ёhотой. Ганса XX зууны, хоёр дахи дайнай сагта түмэрөөр хийhэн хуй байдааг, харин тэдгээр баhа модон бүгжэтэй байна.[6][7]

Сэбэр катана[заһабарилха]

Сэбэр катаные олон янза бүриин булад (ган) түмэрнүүдөөр хийдэг бии, баhа катанай үзүүр жибэнэй үндэhэнэй технологоор хатаададаг байна. Тиимээhээ сэбэр (зүб хииhэн) катана дээрэ хатааhан шугам "хамон" гэжэ нэрэтэй байна hэн юм. Иимээ ушараар сэбэр катанага зүб гэжэ олохоб эхэ амархан.

Utigatana.jpg

Үйлэдбэрилгэ[заһабарилха]

Катаные үйлэдбэрилгэ олон янза бүриин (элдэбтэй) үеhээ бүрэлдэн тогтооно. Заримдаа үйлэдбэриин ажил 2-3 hаранууд үнгэрдэдэг байдаг. Эхилээд булад (ган) тамахаганэ түмэриин зүйлэй хэсэгүүд хамтаа табиад, тэрэнь дээрэ шабаранхиин раствор оруулад, тиигээд үнэhэдээд нэгэн хэсэг болон хүртэл хайлуулдаг байна. Хайлуулхада шабаранхиин раствор ба үнэhэн түмэрhээ шлаг абадаг байна. Тиигээд тэр нэгэн болон түмэрэй хэсэг баятараа дабтаадаг юм. Дабтахада энэ түмэрэй хэсэг хабтайлгадаг. Хабтайлаад эбхэдэдэг (нэмэдэдэг) байгаа. Иимээ ажил олон дахин удаа хиидэг юм. Арбадахин удаа хиихада энэ түмэрэй хэсэг 1024 дабхартай болод байна hэн юм. Хоридахи удаа хиихада 1048576 дабхартай байгаа юм. Тиимэ хадаа бэлэдхэл соо нүүрhэн түрэгшэ адлиар хубаарилан, иимээ ушараар эри соо яамаршье хуби хамаагүй хатуу шанар адли байна hэн юм. Тиигээд Булад (ган) тамахагэ түмэрэй зүйлэй блок соо зөөлэн булад (ган) нэмэхэ (оруулха) хахалхада, хэршэхэдэ ба хатхахада эбдэрэгүй түлөө хэрэгтэй hэн юм.

Катанай хубиин нэрэнүүд[заһабарилха]

Katana-definitions1.jpg

Европда түүхэhээ бага зэргэ юлдэнэй хубиин нэрнүүд байгаа - үзүүр, эри, нюрган, толгой, hүүл г.м., - Жибэнда иимээ нэрнүүд маш эхэ бии.

Жэшээ:

  • Сая (Saya) — хуй
  • Ко-дзири (Kojiri) — доодо хуйнай hүүл
  • Сагэо (Sageo) — юлдэ бэhэ дээрэ тбиханай утаhан
  • Куригата (Kurgata) — сагэонай углаха түлөө бүгжэ
  • Сито-домэ (Shitodome) — куригата бүгжэ дотор түмэрэй оруулганууд
  • Коигути (Koiguichi) — хуйнай аман
  • Кути-ганэ (Kuchi-gane) — түмэрэй али эбэрэй аманай хүбөөлэлгэ
  • Цука (Tsuka) — Барюүл
  • Цукагасира (Tsukagashira) — барюулын толгой
  • Сито-домэ (Shitome) — ито утаhан углаха түлөө сооног
  • Маки-домэ (Makidome) — ито hуулшын зангилаа
  • Ито / Цука-ито (Ito / Tsuka ito) — барюул гүрөөхэ түлөө торгон али хөвөн (хб) таhама
  • Самэ (Same) — барюул хийхэ скатын арьhан
  • Мэнуки (Menuki) — барюул дээрэ эрбыхэ оруулга
  • Мэкуги (Mekugi) — барюул тэмдэглэхэ түлөө хулhан,эбэр али түмэр шпилька
  • Фучи (Fuchi) — түмэр бүгжэ стакан мэтэ
  • Цуба (Tsuba) — гарые хамгаалхын түмэр зээрэнхэй(ород.гарда)
  • Хабаки (Habaki) — хуй дотор юлдэе барихын түмэр бүгжэ
  • Сэппа (Seppa) — барюулые заhахын түлөө түмэр шайбанууд
  • То-син (Toshin) — юлдэнэй хамонай (hamon) хэб
  • Накаго (Nakago) — эриин hүүл
  • Ясури-мэи (Yasuri-mei) — эриин hүүлда жэжэ hиилбэр
  • Накаго дзири (Nakago jiri) — эриин hүүлиин хойшон хуби
  • Синобэ-ана (Sinobe-ana) — эриин hүүлиин "нюуса" сооног
  • Мэи (Mei) — дарханай гара үсэг (подпись)
  • Хитоэ / Накаго мунэ (Hitoe / Nakago mune) — эриин hүүлиин нюрган
  • Мекуги-ана (Mekugi-ana) — мекуги түлөө сооног
  • Фумбари (Funbari) — Сужение при переходе клинка в хвостовик
  • Нагаса (Nagasa) — эриин урта
  • Хабаки-сита (Habaki-shita) — хабакае табихын hуури
  • Мати-окури (Mashi-okuri) — Смещение ха-мати относительно мунэ-мати
  • Ха-мати (Ha-mashi) — Упор у начала закаленной кромки
  • Мунэ-мати (Mune-mashi) — Упор на верхней стороне
  • Катана-хаба (Katanahaba) — эриин эгэл том үргэн
  • Хоримоно (Horimono) — эри дээрэ hиилбэр
  • Ха-ватари (Ha-watari) — эриин ажалай жүhэдэгиин хуби(меряется по дуге режущей кромки)
  • Мунэ (Mune / Mine) — эриин нюрган
  • Мунэ-яки (Mune Yaki) — нюрган дээрэ хатааhан түмэр хатуу хэсэгүүд
  • Дзи-xaдa/Хада (Jihada/Hada) — дамаскын hиилмэр, зерно, структурын зураг
  • Нику-дори (Niku Dori) — эриин материалын бүтэсэ
  • Дзи-ганэ (Jigane) — поверхность стали на боковых гранях полосы.
  • Хи (Hi) — хобоо
  • Сори (Sori) — эдиин матархайнай хэмжээн ба хэб
  • Касанэ (Kasane) — эдиин зузаан (толщина)
  • Михаба (Mihaba) — хаhаа мунэ руу эдиин үргэн (ширина)
  • Хабаки-мото (Habaki-moto) — хабакиин дараа эриин хуби
  • Мониути (Monouchi) — юлдын гол - (1/3) эриин гурбанай нэгэ хуби
  • Синоги Дзи (Shinogi-Ji) — синогиhaa мунэ руу эриин хуби
  • Дзи / Хирадзи (Ji / Hiraji) — синогиин ба хамонай дундуур хэсэг
  • Синоги (Shinogi) — хиин самсаал (грань)
  • Хамон (Hamon) — хатааhанай шугам
  • Яки-доси (Yaki Doshi) — ха-матиин(На Machi)-иин хормойдо хамонай гэжэ шугамын hүүл
  • Ха (Ha) — эдиин жүhэдэг хүбөө
  • Якиба (Yakiba) — эриин хатааhан талмай
  • Киссаки (Kissaki) — эриин үзүүр
  • Екотэ (Yokote) — хүзүүр ба эриин бэе хоорондын шугам
  • Боси (Boshi) — киссакиин хатааhан хэсэг
  • Ко-синогидзи (Koshinogiji) — екотэ дээгүүр үзүүрын талмай
  • Мицугасира / Мицукадо (Mitsugashira / Mitsukado) — синоги, ко синоги ба екотэ хоорондын сэг
  • Ха-мицукадо (Ha-mitsukado) — хаhаа фукура руу сэг
  • Фукура (Fukura) — киссаки дээрэ хатааhанай хүбөө хэмжэхэ эрдэм (геометрия)
  • Ко-синоги (Koshinogi) — киссаки дээрэ самсаал (ород.грань)
  • Каэри (Kaeri) — якибын обуху руу тойрын hуури
  • Киссаки-саки (Kissaki-saki) — Үзүүрын hүүл

Согогууд[заһабарилха]

Katana kizu rus.png

Зурагай сомоо[заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха]

Хэтэдээ уншаха[заһабарилха]

  • Leon and Hiroko Kapp, Yoshindo Yoshihara: The Craft of the Japanese Sword Kodansha International, Tokyo 1987, ISBN 0-87011-798-X
  • Kanzan Sato: The Japanese Sword. A Comprehensive Guide. Kodansha International, Tokyo 1983, ISBN 4-7700-1055-9
  • W. M. Hawley: Laminating Techniques in Japanese Swords. Hawley, Hollywood 1974
  • John M. Yumoto: Das Samuraischwert. Ein Handbuch. Ordonnanz-Verlag, Freiburg 1995 (Übers. des Originals The Samurai Sword, Tuttle 1958)

Холбооһон[заһабарилха]