Олимпиин наадан

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Олимпиин табан сахаригай загбарые 1913 ондо гаргажа, дараагай жэлһээнь хэрэглэжэ эхилбэ. Олимпиин нааданай хэрэглээнэй хубида анха 1920 оной Антверпенай олимпиадаһаа хэрэглэбэ.

Олимпиин наадан (грек Ολυμπιακοί Αγώνες; Olympiakoi Agones, франц. Jeux olympiques, англ. Olympic Games[1]) — зун ба үбэлэй спортуудта зорюулж зохёон байгуулагдадаг олон уласай спортай ехэ наадан юм. Түүхэндэ хоёр түрэлэй олимпиада байга. Эхиниинь Грекын Олимпида хэгдэжэ байһан Эртэнэй олимпиин наадам. Хоёрдахинь 1896 ондо Афиныда анха зохёон байгуулагдаһан Оршон үеын олимпиада юм.

Олон Уласай Олимпиин Хороо (ОУОХ, International Olympic Committee, IOC) — Пьер де Кубертен гэгэжэ Франциин һурбалжата хүнэй һанаашлагаар байгуулагдаба. Тэрээр дэлхэй даяархи һонирхогшо тамиршадые суглуулжа олон түрэлэй спортоор үрһэлдүүлхэ мүрөөдэлтэй байһан ажа. Тэрэ Хороонь одоо "Олимпиин хүдэлөөн" буюу нааданые зохёон байгуулхад оролсодог спорт тамирай холбоонуудай эрхэ бариха байгуулалга болобо. Олимпиин хүдэлөөн томрохо тусам Олимпиин наадамай һүр хүсэн ехэдһэн байна. Мүнөө үедэ корпорацинуудай эбээн тэтгэлэг, спортай "династи" үүдхэхэ зорилготой улас түрын дэглэмүүдай доорохи дарамтанда хүгжэһэн Кубертенэй "сэбэр һонирхогшо тамиршанай идеал" — алдагдаһан хэмээн үзэхэньшье бии.

Мүнөө үедэ олимпиадада оролсогһодиинь дэлхэйн бараг бүхы ороные түлөөлдэг хэмжээндэ хүрэбэ. Үүнэй үрэ дүндэ улас түрэй бойкот, допинг, шүүгдэдэ хахуули үгэхэ, алан хядаха ажалалгаа зэрэг олон сүрэг нүлөө гаража байна. Хэдыгээр Олимпиин хүдэлөөниинь Кубертенэй бодожошье үзээгүй асуудалуудтай тулгаржа байгаа хэдышье үүнтэй уялдуулжа хүгжэн өөршэлэгдэж байгаа. Эдэгээрһээ гадана 19-р зуунай һүүлшэ, 20-р зуунай эхиндэ хэрэглэгдэжэ байһан зан үйлэ, бэлэг тэмдэгүүдые олимпиадада оролсуулдаг. Эдэгээрэй ехэнхинь нээлтын ба хаалтын ёһолол, медаль гардуулха ёһололуудта хэрэглэгдэдэг. Мүнөөнэй оршон үеын олимпиадань хэдыгээр ехэд өөршэлэгдэжэ ерэһэншье гэһэн одоошье Citius Altius Fortius - Хурданһаа хурдан, Мүнөөдэрһээ үндэр, Хүсэтэйһээ хүсэтэй буюу Олимпиин уряа дээрэ түблэржэ байна.

Олимпиадын шэнэ эрэ[заһабарилха]

Барон Пьер де Кубертен

Эртэнэй олимпиадын үзэл һанаае һэргээжэ, уламжалан хүгжүүлһэн габьяата хүнэй нэгэниинь Франциин нэрэтэ һурган хүмүүжүүлэгшэ, соён гэгээрүүлэгшэ ниигэмэй зүтгэлтэн Пьер де Кубертен юм.

П. Кубертенэй һанаашалгаар 1894 ондо Париста олон уласай тамиршадай ехэ хурал хуралдажа, “Олимпиадын тоглолтын һэргэлтэ” һэдэб хэлэлсэн олимпиин хартын үндэһэн заршамые болбосоруулжа, 6 һарын 23-нда ОУОХ байгуулан оршон үеын анханай олимпиин нааданые 1896 ондо Афины хотодо (Грек) зохёон байгуулхаар шэдэбэрлэбэ.

П. Кубертен өөрын һанаашалай байгуулһан ОУОХ-ые 1896—1925 ондо 29 жэл толгойлоходоо Швейцариин Лозанна хотодо 1915 ондо нүүлгэн түблэрүүлһэн бүгөөд 1937 ондо 74 наһандаа Женева хотодо таалал түгэсхэһэн юм.

Олимпиин хүдэлөөн[заһабарилха]

Нэгэдүгээр Олимпиин нааданай плакат

П.Кубертен эртэнэй олимпиин энэрэнгүй үзэл һанаае баяжуулан хүгжүүлжэ “Олимпиин хүдэлөөниинь хүн түрэлхэтэнэй эрхэ сүлөөнэй үзэл һанаа, найрамдалта тэмсээн, бэеын бүхы талын хүгжэлые олгожо арад түмэнэй найрамдал, соёл хамтын ажалалгаанда тусална” гэһэн үзэл бодолые ударидалга болгожо байба.

Олимпиин хүдэлөөнэй уугуул, удха ушар, зорилгонь арадшалал, найрамдал хамтын ажалалгаанай үрэ дүн юм. Олимпиин үзэл һанаае хамгаалан дэлгэрүүлхэнь эсэсэй эсэстэ хүн түрэлхэтэнэй хүгжэл дэбшэл, хүнлиг энэрэнгүй заршам, хүнэй эрхые амидаралда хэрэгжүүлхын түлөө тэмсэл юм.

Олимпиин хүдэлөөниинь олон уласай спортын хамтын ажалалгаанай үзэл һанаае тайбан амгалан нүхэсэлдэ улас түрэ, зохёон байгуулалта, ёһо һуртахуунай бүхы лэ хүсэн шармайлтые, найрамдал хамтын ажалалгаанай ашаг һонирхолдо ниисүүлэн, түүнэй уламжалалые хадгалжа үргэжэн хүгжүүлһэнээр мүнөөнэй түбшэндэ хүрэбэ.

Олимпиин хүдэлөөндэ баяжаха, хубиа хэшээхэ, үндэһэрхэхэ, арьһан үнгэ, шажан шүтэлгээр ялгабарилха халдабарм абаагүй, бэеын болон ёһо һуртахуунай үндэр соёлтой залууһан нэгэдэхэ эрхэтэй бэлэй. Олимпиин хүдэлөөнэй үүргые зүбхэн түүндэ оролсогһодой сар хүрээ, спортын үндэр амжалта түдыхэнөөр бус, үзэл һанаа, ёһо һуртахуунай дабуу талаарынь үнэлхэ ёһотой.

Олимпиин спортой янза[заһабарилха]

Олон Уласай Олимпиин Хороо зүбшөөһэн Олимпиин спортой янзууд:

Зунай Олимпиин спорт янзууд[заһабарилха]

Үбэлэй Олимпиин спорт янзууд[заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. "French and English are the official languages for the Olympic Games.", [1].(..)

Холбооһон[заһабарилха]