Швейцари

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Холбооной Швейцари Улас
Schweizerische Eidgenossenschaft (герман)
Confédération suisse (франци)
Confederazione Svizzera (итали)
Confederaziun svizra (руманша)
Түрын туг Түрын һүлдэ
Уряа: лат. "Unus pro omnibus omnes pro uno"
«Нэгэниинь ниитын түлөө, ниитэнь нэгэнэй түлөө»
Түрын дуулалай нэрэ:
Швейцариин псалм

Европ (хар саарал) дахь Швейцар (ногоон)-ын байршил
Европ (хар саарал) дахь Швейцар (ногоон)-ын байршил
Ниислэл Үгы (де юре)
Wappen Bern matt.svg (де факто)[note 1]
Албан хэлэн Герман (63.7 %)
Франци (20.4 %)
Итали (6.5 %)
Руманша[1] (0.5 %)
Түрэ засаг Парламентай бүгэдэ найрамдаха засаг
 -  Холбооной Зүблэл 7 гишүүнтэй. Тэдэнһээ 2012 оной юрэнхылэгшэ Эвелине Видмер-Шлумпф, дэд юрэнхылэгшэ Ули Маурер
Уласай хурал «Холбооной Хурал»
 -  Дээдэ танхим Уласуудай Зүблэл
 -  Доодо танхим Үндэһэнэй Зүблэл
Байгуулха
 -  Түрүү холбоо 1291 он 
 -  Өөртөө засаха 1499 оной 9 һарын 22 
 -  Бүрин эрхэ 1648 оной 10 һарын 24 
 -  Сэргэһэн 1815 оной 8 һарын 7 
 -  Холбооной улас 1848 оной 9 һарын 12[2] 
Дэбиcхэр газар
 -  Бүхэлдээ 41 285 км2 
 -  Уһанай процент (%) 4.2 %
Хүн зон
 -  Тоосоо (2011) 7,952,600[3] (19)
 -  Хүн зоной нягтарал 188 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2011 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $339.890 тэрбум[4] 
 -  Нэгэ хүндэ $43,369[4] 
ДНБ (Нэрлэһэн) 2011 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $636.059 тэрбум[4] 
 -  Нэгэ хүндэ $81,160[4] 
ОТББИ (2009) 33.7 (дундажа
ХХИ (2011) Increase 0.903[5] (маша һайн) (11)
Мүнгэн тэмдэгтэ Швейцариин франк (SFr.) (CHF)
Сагай бүһэ Түб Европын саг (НЗНЦ+1)
 -  Зунай саг Түб Европын зунай саг (НЗНЦ+2)
Интернет домэйн .ch
Телефоной код +41

Швейцари (герман Schweiz, франц. Suisse, итал. Svizzera, ромш. Svizra) — Түб Европын улас, албан ёһоор Холбоотой Швейцари Улас (лат. Confoederatio Helvetica ушар тус ороной ISO-гай уласай кодынь CH ба CHE) бол баруун Европодо байрлаха 7.5 сая хүн зонтой, 41,285 км² газар нютагтай, далайда гаралгагүй орон юм. Швейцаринь 26 уласһаа бүридэһэн холбооной бүгэдэ найрамдаха улас бүгөөд эдыгээр уласуудые өөрөөр баһа кантон гэжэ нэрэлдэг. Берн хото бол Холбооной уласай засагай газар байрлаха хото бүгөөд де факто ниислэл хотонь юм. Энэ ороной эдэй засагай түбүүдиинь Женева ба Цюрих хотууд болоно. Швейцари бол дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ мүн.

Швейцари улас Германи, Франци, Итали, Австри ба Лихтенштейн уласуудтай хилэлдэг. Швейцаринь олон хэлэтэй улас бүгөөд герман, франци, итали, руманш гэһэн дүрбэн хэлые үндэһэнэй хэлэн гэжэ үзэдэг. Хэрэглээнэй түбшэндэ англи хэлэн нэлээд түгээмэл тархаһан. Швейцари улас түбые сахиха эртэнэй уламжалалтай бүгөөд 1815 онһоо хойшо дайнда ороогүй. Эндэ Олон Уласай Улаан Загалмайн Ниигэмлэг, Дэлхэйн Худалдаанай Байгуулалга, НҮБ-ын Европо дахи хоёр түб офис байрладаг.

Швейцариин латин нэрэ буюу Confoederatio Helvetica гэдэгиинь Альпуудай бүһэ нютагта амидаржа байһан эртэнэй кельт гаралтай хельвет аймагай нэрэһээ гаралтай юм. Швейцари уласай байгуулагдаһан огноог уламжалал ёһоор 1291 оной 8 һарын 1 гэжэ үзэдэг ушар энэ үдэрые үндэһэнэй баярын үдэр хэмээн тэмдэглэдэг.

Уласай ехэ хотонууд: Берн, Базель, Лозанна, Цюрих, Женева.

Кантонууд[заһабарилха]

Кантон Томьёо1 Хамагай ехэ хото Талбай,
мян. км²
Хүн зон,
мян. хүн
Wappen Zürich matt.svg Цюрих ZH Цюрих 1,7 1 351
Wappen Bern matt.svg Берн BE Берн 5,9 974
Wappen Luzern matt.svg Люцерн LU Люцерн 1,5 372,9
Wappen Uri matt.svg Ури UR Альтдорф 1,1 35
Wappen des Kantons Schwyz.svg Швиц SZ Швиц 0,9 144,6
Wappen Obwalden matt.svg Обвальден OW Зарнен 0,5 35
Wappen Nidwalden matt.svg Нидвальден NW Штанс 0,3 40,8
Wappen Glarus matt.svg Гларус GL Гларус 0,7 38,4
Wappen Zug matt.svg Цуг ZG Цуг 0,2 110,8
Wappen Freiburg matt.svg Фрибур FR Фрибур 1,7 273
Wappen Solothurn matt.svg Золотурн SO Золотурн 0,8 252,7
Wappen Basel-Stadt matt.svg Базель-Штадт BS Базель 0,04 187,8
Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg Базель-Ланд BL Листаль 0,4 272,8
Wappen Schaffhausen matt.svg Шаффхаузен SH Шаффхаузен 0,3 75,6
Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg Аппенцелль-Ауссерроден AR Херизау 0,2 53
Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg Аппенцелль-Иннерроден AI Аппенцелль 0,2 15,6
Coat of arms of canton of St. Gallen.svg Санкт-Галлен SG Санкт-Галлен 2,0 474,6
Wappen Graubünden matt.svg Граубюнден GR Кур 7,1 191,8
Wappen Aargau matt.svg Аргау AG Арау 1,4 600
Wappen Thurgau matt.svg Тургау TG Фрауэнфельд 1,0 244,8
Wappen Tessin matt.svg Тичино TI Беллинцона 2,8 335,7
Wappen Waadt matt.svg Во VD Лозанна 3,2 701,5
Wappen Wallis matt.svg Вале VS Сьон 5,2 307,4
Wappen Neuenburg matt.svg Невшатель NE Невшатель 0,8 171,6
Wappen Genf matt.svg Женева GE Женева 0,3 453
Wappen Jura matt.svg Юра2 JU Делемон 0,8 70

Зурагай сомог[заһабарилха]

Ажаглалтууд[заһабарилха]

  1. Хуулиар оноожо зааһангүйшье үнэндээ Бернда ниислэһэн.

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. Federal Constitution, article 4, "National languages" : National languages are German, French, Italian and Romansh; Federal Constitution, article 70, "Languages", paragraph 1: The official languages of the Confederation are German, French and Italian. Romansh shall be an official language for communicating with persons of Romansh language.
  2. A solemn declaration of the Tagsatzung declared the Federal Constitution adopted on 12 September 1848. A resolution of the Tagsatzung of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the Federal Council, which took place on 16 November 1848.
  3. Press Release: Provisional findings on population growth in Switzerland in 2011 Demographic growth continues. Swiss Federal Statistical Office. Swiss Federal Statistical Office, Neuchâtel (2011). 2012-04-26-д хандсан.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Switzerland. International Monetary Fund. 2012-04-22-д хандсан.
  5. Human Development Report 2011. United Nations (2011). 4 November 2010-д хандсан.Загбар:Dead link

Холбооһон[заһабарилха]

Засагай газар
Зүүлтэ
Газар зүй
Туризм
Түүхэ
Мэдээлэл
Болбосорол
Шэнжэлхэ ухаан, технологи
Европо
LocationEurope.png Австри · Азербайджан · Албани · Андорра · Беларусь · Бельги · Болгари · Босни ба Герцеговина · Ватикан · Германи · Грек · Гүрж · Дани · Ирланд · Исланд · Испани · Итали · Казахстан · Кипр · Ородой Холбооной Улас · Латви · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македони · Мальта · Молдав · Монако · Нидерланд · Норвеги · Нэгэдэһэн Хаанта Улас · Польш · Португал · Румын · Сан-Марино · Серби · Словак · Словен · Турк · Унгар · Украйн · Финланд · Франци · Хорвати · Черногори · Чехи · Швейцари · Швед · Эстони