Будда Шигэмүни

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Будда Шигэмүни
IV-дугаар Бурхан
Сарнатхын Будда Бурханай хүшөө
Сарнатхын Будда Бурханай хүшөө
Үмэнэхэ дүрэ Будда Кашьяпа
Хойто дүрэ Майдари
Түрэһэн үдэр МЭҮ 563 (МЭҮ 623)
Лумбини, мүнөөнэй Балба
Наһа нүгшэһэн МЭҮ 483 (МЭҮ 543) (80 наһатай)
Кушинагар, мүнөөнэй Энэдхэг

Бурхан Багша али Будда Шигэмүни (сан. गौतमबुद्धः सिद्धार्थ शाक्यमुनि 563 манай тоололой үмнэ — 483 манай тоололой үмнэ) энэ Дэлхэй ерэһэн Буддын шажанай агүү ехэ хайлуулагша.

Будда Гималай Сакья гүрэндэ түрэһэн юм, Хоймор Энэдхэг орондо һургал һургаа.

Будда Бурхан тyрyyшээр тэдээндэ анхаралаашье табибагyй. Гэбэшье номыень дагагша олон тоото шабинарынь зоной hyзэг доройтуулжа, Багшые олоной нюдэн дээрэ наада хаража байгша зургаае oohэдынь хэшээлээр хэhээхыень гуйбад. Зоной этигэл hэргээхын тулада Бур-хан Багша гуйлтыень тогтоохо баатай болобо.

Нэрэ[заһабарилха]

Сиддха́ттха Гота́ма (пали) / Сиддха́ртха Гаута́ма (санскрит) түрэһэн, тэрэ Будда («Гэгээрүүлэһэн»), Самьяксамбудда («Үндэр Будда»), Татха́гата («тиихэжэ ябаһан»), БхагаванБурхан»), Сугата («Һайнаар ябаһан»), Джина («Түрүүлэгшэ»), Локаджьештха («Хамаг дэлхэйдэ хүндэлэһэн») гэжэ нэрэтэй.

Амидарал[заһабарилха]

Буддын багын нэрэнь Сидхарттха, обог Гаутама. Тэрээр Хойто Энэдхэгтэ МЭҮ 6-р зуунай үедэ амидаржа байһаа. Түүнэй эсэгэ Шуддходана Сакья (сажа) омогой уласай (мүнөөнэй Балба улас) хаан байба. Эжие хатан Маяа хэмээнэ. Тухайн үеын ёһо заншалай дагуу тэрээр бага залуу 16 наһандаа Ясодара хэмээхэ үзэсгэлэнт, залуу абхайтай гэрлэһэн бүгөөд 29 наһатайдаа сорын ганса хүү болохо Рахулагаа түрэһэнэй дараахан тэрээр амидаралай бодито байдал, хүн түрэлхэтнэй зоблон зүдэгүүрые нүдээрэ хаража, хорбоогой энэ зоблон зүдүүрые хэрэхэн яажа дабан туулаха арга замые оложо нээхээр сэтьгэл шулуудажа, энэ бодолоо бэелүүлэхээр хаанта улас, баян тансае амидаралаа бүгэдые орхин одожо, даяанша болжээ.

Даяанша сагай Будда

Иинхүү даяанша болоһон Гаутама Ганга мүрэнэй хүндыгөөр 6 жэлэй турш хэрэн ябажа, шажанай нэртэ зүтгэлтэнүүд, багша наратай уулзан уширша, тэдэнэй номлол һургаал, арга барилые һудлан дагажа, даяанша нарын хүндэ хэсүү, маша нарын дэгэ журамые хатуу һахижа байлаа. Гэһэн хэдышье энэ бүхэн түүнэй хүсэн зориһоные хангаһангүй. Тиимһээ тэрээр бүхы л хуушинай уламжлалта шажан болоод тэдэнэй арга барилые орхон, зүбхэн өөрын замаар ябаха боложээ. Иин ябажа байгаад нэгэн орой Бодхгаяда (мүнөөнэй Энэдхэгэй Бихар уласда) Неранжана голой эрэг дээрэ модоной ёроолдо бясалгал үйлдэн һуужа байгаад Гэгээрэлдэ хүрһэн бүгөөд тэрэ сагһаа хойшо Будда ("Һэрижэ һэхээрһэн" буюу "Ялажа түгэс гэгээрһэн") хэмээн алдаршажээ. Энэ үедэ Будда 35 наһа хүрһэн байба.

Үүныхээ дараа анханай номоо өөрын табан даяанша нүхэдэдөө айлдаһан ба түүнһээ хойшо Будда 45 жэлэй турш янза бүрин анги дабхарагай арад зон, хаан хэгээд харса таряашан, бярман болоод тэнүүлшэд, баян болоод ядуу гуйлагшад, арюун үйлһэтэн хэгээд тонуулша, дээрэмшэн зэрэг эрэ, эмэ бүхы араж үшүүхэншье ялгабралан үзэлгүйгээр һургаал, номоо номложо ябажээ. Тэрээр каста болон анги дабхарагай ялгаае үлэ харгалзан үзэхэ бүлгөө. Буддын оложо нээһэн һургаал, зам мүрэнь үүные ухаарша, дагаха гэһэн хэн бүхэндэ нэгэн адил нээлтэтэй бэлээ. Будда 80 наһандаа Кушинагар тосогондо (мүнөөнэй Уттар Прадеш уласай хото) таалал түгэсжээ.

Зүүлтэ[заһабарилха]