Горлог мүрэн

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Горлог мүрэн
Beldir.jpg
Кызыл хотын Горлог мүрэнэй хэһэг
Enisey.png
Горлог мүрэн Шэбэрэй хамагай шухал гол мүрэдэй нэгэ юм
Шудхан юумэн Ангар, Абакан гол, Турухан гол
Эхин Тува, Шэшгэд гол
Урдан гаралга Карын тэнгис
Сүнхэрэгэй һаба 2 580 000 км²
Һабын оронууд Монгол Улас, ОХУ
Эгээн утань 3487 км
Гадаргуугай үндэрынь 619,5 м (эхин)
Урьһаса 19 800 м³/с

Горлог мүрэн (ород Енисе́йэвенк. Ионесси «ехэ уһан») — Ородой Холбооной Уласай нютагаар урдадаг мүрэн юм. Хойто мүльһэн далайда шудхадаг хамагай томо уһанай системэ бүгөөд дэлхэйдэ утаараа 5-да ороно. Монгол уласай Хүбсэгэл аймагай нютагһаа эхэ абажа, хойто зүгые шэглэн Шэбэрэй түб хэһэгые нэбтэлэн урдажа, Горлогой булангаар дамжан Хойто мүльһэн далайн Карын тэнгистэ шудхадаг. Горлог хэмээхэ нэрэнь эвэнк хэлэнэй "Иоанесси" буюу ехэ мүрэн хэмээхэ үгэһээ гаралтай.

Эхин хэһэгтээ түргэн урдагалтай, ехэ үерлэдэг, ай һабаарань хүн зоной нягташал маша бага. Мүрэнэй дунда хэһэгтэ хэд хэдэн абарга томо уһан сахилгаан станциин далан байха бүгөөд ОХУ-ай олборлохо ажа ахуйн амин шухал түшиг тулгуур боложо байдаг юм. Тэдыгээр далангын заримиинь Зүблэлтэ Холбооной үе дэхи албадан хүдэлмэринээр бии болоһон. Тайгын бүһээр урдаха замдаа олон шудхалуудые ниилүүлһэнэй дараа жэлэй хахадынь мүльһөөр хушагдаһан байдаг тундрагай бүһээр урдажа, эсэстэнь Карын тэнгистэ шудхана. Һүүлшын жэлүүдтэ дэлхэйн дулаарлгын уламһаа мүнхэ сэбдэг хайлжа байгааһаа мүрэнэй урдаса нэмэгдэхэ хандалгатай байгаа.

Горлог мүрэниинь 2 гол эхитэй, Ехэ Горлог буюу Бий-Хем голынь Бүгэдэ Найрамдаха Тува Уласай зүүн хэһэгэй Саяан уулын урда һуга, Тагна уулын хойто хэһэгһээ эхэ абадаг боло Шэшгэд гол буюу Каа-Хем голынь Хүбэсгэл аймагай Дархадын хотгорһоо эхэ абана. Дархадын хотгорын нариин амһарынь мүльһэн голоор хашагдаһан байһан бүгөөд ойролсоо оршохо Хүбэсгэл нууртай хэмжээгээрээ зэрэгсэхүйсэ мүльһэн нуур байһан бүгөөд тэрэнь хайлһанай уламһаа Шэшгэд гол үүдэһэн болохонь һүүлшын үеын судалгаагаар тодорхой болоо.

Холбооһон[заһабарилха]