Алан Тюринг

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Алан Тюринг
Alan Turing
Alan Turing Aged 16.jpg
16 наһатай Тбринг
Ажал үйлэ:

математик

Түрэһэн үдэр:

1912 оной 6 һарын 23

Түрэһэн газар:

Вестминстер, Лондон, Ехэ Британи

Уласай эрхэтэн / Подданство:

Flag of the United Kingdom.svg Нэгдсэн Вант Улс

Наһа бараһан үдэр:

1954 оной 6 һарын 7

Наһа бараһан газар:

Уилмслоу, Чешир, Ехэ Британи

Гарай үзэг:

Alan Turing signature.svg

Алан Мэтисон Тюринг (англ.: Alan Mathison Turing, OBE, FRS, 1912 оной 6 һарын 23 — 1954 оной 6 һарын 7), Британиин математик, криптолог, логик, компьютерэй шэнжэлхэ ухаанай анхадагша. Алгоритм ба тоололго үзэлые Тюрингэй машина гэһэн абстрактна загбараар хэлбэришүүлһэнээр информатикын хүгжэлдэ ехэ хуби нэмэр оруулба.[1][2][3] Тюрингын туршалтын болбосоруулгаар алдартай. Информатикын шухала амжалтые үлөөһэн хүнүүдтэ жэл бүри Тоосолхо машинын ассоциациин гардуулдаг Тюрингын шагнал тэрэнэй нэрэмжэтэй байна. Теориин информатика болон хэмэл оюунай һалбарда ехэхэн хуби нэмэр оруулһан ушар тэрэниие «информатикын баабай» гэжэ нэрлэнэ.

Дэлхэйн II дайнай үедэ Алан Тюринг Блетчли-паркта байрлаха криптоанализэй шэглэлээр засагай газарай код болон шифрын һургуулида ажаллажа байгаа. Тэрэ Hut 8 гэхэ бүлэгые ударидажа байһан болон Германиин уһан сэрэгэй флотой мэдээдэ криптоанализ хэхэдэ шэглэгдэжэ байгаа. Тюринг захяанай нюусалалые эбдэхэ хэдэ хэдэн арга зохёоһон болоод энэ дотор Германиин «Энигма» шифраторой нюусые тайлахада ашаглагдажа байһан «Бомба крыптологична» машинада зорюулһан онолой һуури бүтээлшье гэһэн орожо байгаа. 1945 ондо тэрэнэй зохёон бүтээгдэһэн Тюрингын машинань эхин шатын компьютераар, хэсүү тоолохо ба логикын асуудалые шиидбэрилхэ шадаба.

Дайнай һүүлдэ Тюринг Ехэ Британиин физикын үндэһэнэй лабораторида ажаллажа байгаа. Эндэ тэрэ өөрын түһэлые дахажа дэлхэйдэ түрүүшынхиеэ һанаха ойдо хадаглагдаха программатай компьютер ACE бүтээгдэбэ. 1948 ондо эрдэмтэн маань Манчестерэй ехэ һургуулиин дэргэдэхэ Макс Ньюманай тоосоолон бодохо лабораторида нэгдэһэн болоод тэндэ Манчестерэй компьютернүүд[4] бүтээхэдэ туһалхаар оролсоһон ба дараагаар математик биологиин талаар һонирхожо эхилээ.

Тиимэшье, Тюринг 1952 ондо тэрэ үедэ гэмтэ хэрэг байһан гомосексуализмаар англиин сагдаагай баригдажа, ялалагдаһан байгаа.[5] Харин түрмэ шорондо хаагдахын орондо тэрэ кастрировалагдаһан байгаад, хоер оной һүүлдэ цианидтай алимые эдеэд амяа хорлобо.[5]

Наһа бараһанай һүүлдэ 59 ой болохо 2013 оной 12 һарын 24-дэ II Елизавета хатан Крис Грейлинг хуули зүйн сайдай мэдүүлэлээр Тюрингын гомосексуализмын гэмые амнистировалба. Һүүлдэнь гэмгүй гэһэн шиидхэбэри гараад, тэрэнэй нэрые һэргээбэ.[5]

Шагнал[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  • 1946 оной Ехэ Британиин орден 4 анги (OBE) рыцарь[6]

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. 맥스 뉴먼(M. H. A. Newman) (1955년 11월 1일).
  2. Paul, Gray (1999년 3월 29일).
  3. Sipser 2006, p. 137
  4. Leavitt, 2007, с. 231–233
  5. 5,0 5,1 5,2 비운의 英 수학자, 59년만에 «동성애 罪» 사면받아 조선일보 2013년 12월 25일자
  6. “Second Supplement to The London Gazette: 1946 Birthday Honours”.