Кызыл

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Кызыл хото
—  хотын тойрог  —
Кызыл хото

Һүлдэ туг

Һүлдэ тэмдэг
Улас орон Орос ОХУ
Можо нютаг Уряанхай Улас
Хотын тойрог Кызыл
Газар нютаг 97,41 км²
Газарай байса д.н.д. 630 м
Хүн зон 2010 ондо Increase 114 181 хүн
Нютагай олон Кызылэйхид
Дарга Владислав Товарищтайевич Ховалыг
Телефоной_код +7 39422
Сахим газар mkyzyl.ru (ородоор)

Кызыл («улаан» гэһэн утагатай уряанхай үгээр 1926 онһоо нэрэдэһэн, [кезийл] гэжэ дуудана, энэһээ гадна Кизил [кизийл]) бол Оросой холбоото уласай Тыва Уласай ниислэл, Тыва Уласай дотор ямар нэгэн хошуунда харъяалагддаггүй арбан нэгэн түмэн хүнэтэй хото юм.

Түүхэ, нэрэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Хаанта Орос 1914 ондо Таганын Уряанхайе эбээн эзэрхэжэ Белоцарск («сагаан хаанай хото» гэһэн удхатай ород үгэ) нэрээрээ тулгуури һуурин үүсхэһэн. Оросто хаанта засаг унаһанай дараа 1918 ондо Хем-Бэлдэр («голой бэлшээри» гэхэ удхатай уряанхай үгэ) нэрэтэй болобо. Дараань сагаан армиие улаан арми илаһанай дараа 1922 оной нэгэн хуралда ородууд «Красный городок» гэжэ байгаа. Эсэстээ 1926 ондо «улаан» гү, али Кызыл гэхэ уряанхай түрэг үгээр нэрлэһэниинь ерээд жэлэе туулажа ябана. 1921 онһоо энэ хото Тыва ороной гол хото, ниислэл болонхой. Монгол уласта «Кызыл», «Кизил» гэжэ хоёр янзаар бэшэжэ болоно.