Литва

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Бүгэдэ Найрамдаха Литва Улас
Lietuvos Respublika
Түрын туг Түрын һүлдэ
Түрын дуулалай нэрэ:
литваар Tautiška giesmė
«Арад түмэнэй дуу»

Ниислэл Grand Coat of arms of Vilnius.svg Вилньюс
Албан хэлэн Литва
Арад түмэн  83.9% - литва
6.6% - поляк
5.4% - ород
1.3% - белорус
3.8% - бусад[1]
Түрэ засаг Бүгэдэ найрамдаха улас
 -  Юрэнхылэгшэ Даля Грибаускайте
 -  Юрэнхы сайд Альгирдас Буткявичюс
Уласай хурал лит. "Seimas"
«Суулган»
Дэбиcхэр газар
 -  Бүхэлдээ 65 301 км2 
Хүн зон
 -  Тоосоо (2015) 2 912 566[2] (137)
ДНБ (ХАШТ) 2011 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $59.825 тэрбум[3] 
 -  Нэгэ хүндэ $18,278[3] 
ДНБ (Нэрлэһэн) 2011 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $40.333 тэрбум[3] 
 -  Нэгэ хүндэ $12,323[3] 
ОТББЭ (2008) 37.6 (дундажа
ХХИ (2011) Increase 0.810 [4] (дээдэ) (40)
Мүнгэн тэмдэгтэ Евро (EUR)
Сагай бүһэ Зүүн Европын саг (НЗНЦ+2)
 -  Зунай саг  (НЗНЦ+3)
Интернет домэйн .lt
Телефоной код +370

Литва (литваар Lietuva), албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Литва Улас (литваар Lietuvos Respublika) — Зүүн хойто Европодо оршодог Балтиин гурбан оронуудай урда талынхи улас.

Литва хойто талаараа Латви (хилэ 453 км ута), зүүн талаараа Беларусь (502 км), баруун урда талаараа Польшо (91 км), Ород (Калининград можооор 227 км) гэхэ дүрбэн уластай газараар хиллэжэ, баруун талаараа Балтиин тэнгистэ гараха 97 км эрье газартай.

Литва 65 300 км² (дэлхэйдэ 123-р томо) газар нютагтай болон 2012 ондо 3,2 сая хүн зонтой (дэлхэйдэ 151-р олон) байна.[5] Нэгэжэ км²-тэ 50.3 хүн (дэлхэйдэ 120-р шэгүү) оногдожо байна. Газар нютаг, хүн зоной тоогоор дэлхэйн дундажаһаа доогуур байна.

Түүхэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Дээрэ үедэ Балтиин тэнгисэй эрьеэр балт аймагууд байдаг байба. Тэдэнһээ Миндовг нэрэтэй хаби ойрые нэгэдхэжэ Литвын гүнтэ уласые 1253 ондо байгуулһан.[6] 14-р зуунай үедэ улам хүсэрхэгжэжэ, мүнөөнэй Литва, Беларусь, Украина болон Польшо, Ородой зарим хэһэгые хамарһан Европын эгээн томо нютагтай улас боложо байба. 1569 ондо Люблинай хэрээгээр Речь Посполита гэхэ холбоо бии боложо баһа хоёр зуун үлүү жэл оршон байжа байгаад хажуугай нүлөөгөөр һалажа, Литва Ородой эзэнтэ уласай мэдэлдэ ерэһэн юм. Ородто хаанай ноёрхол унаһанай дараа Латви, Эстониин адляар 1918 ондо тусгаар тогтоножо, 1944 онһоо ЗХУ-ай бүрилдэхүүндэ орожо, эсэстээ ЗХУ бутархада эгээн түрүүндэл 1990 оной 3 һарын 11-нда тусгаар тогтонолоо зарлаһан байдаг.

Хүн зон[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Латви, Эстони хоёртой харисуулхада үсөөн Росситой. 2011 оной тоосоогоор хүн зоной 84.6% (2.583 сая) литва, 6.0% поляк, 4.8% ород, 4.6% бусад яһа үндэһэтэ хүн юм байна.[7] Литва хэлэн уласай ганса албан ёһоной хэлэн болоно. Литва хэлэн болбол балт түрэлэй оршон байгаа хоёр хэлэнэй нэгэ (нүгөөхи латви хэлэн) юм.

Литва уласай нютаг дэбисхэр эхилээд 10 нэгэжэдэ, саашалбал дотороо 60 нэгэжэдэ хубаагдадаг. литваар "apskritis" (ородоор уезд; англяар county) гэхэ томо нэгэжэнь дундажаар 6,530 км² нютаг, 320 мянган хүниие харьяалдаг. Буряад хэлэнээ «аймаг» гэжэ оршуулан ойлгобол боломоор байдаг юм. Литвада ниислэл Вильнюс (2011 ондо 552,445 оршон һуугшадтай байба), Каунас (321 200) тэргүүтэй зуун мянганһаа олон хүнтэй 5 хото байдаг.

Засаг захиргаанай хубаари[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Аймаг Түб
Алитусай аймаг Алитус
Вильнюсэй аймаг Вильнюс
Каунасай аймаг Каунас
Клайпедын аймаг Клайпеда
Мариямполиин аймаг Мариямполе
Паневежисэй аймаг Паневежис
Таурагын аймаг Таураге
Тельшяйн аймаг Тельшяй
Утенын аймаг Утена
Шяуляйн аймаг Шяуляй

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Европо
LocationEurope.png Австри · Азербайджан · Албани · Андорра · Беларусь · Бельги · Болгари · Босни ба Герцеговина · Ватикан · Германи · Грек · Гүрж · Дани · Ирланд · Исланд · Испани · Итали · Казахстан · Кипр · Ородой Холбооной Улас · Латви · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македони · Мальта · Молдав · Монако · Нидерланд · Норвеги · Нэгэдэһэн Хаанта Улас · Польшо · Португал · Румын · Сан-Марино · Серби · Словак · Словен · Турк · Унгар · Украйн · Финланд · Франци · Хорвати · Черногори · Чехи · Швейцари · Швед · Эстони