Дели

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Дели хото
—  холбооной нютаг дэбисхэр  —
Дели үндэһэтэнэй ниислэлэй тойрог
Улас орон  Энэдхэг
Холбооной нютаг дэбисхэр Дели
Газар нютаг 1483 км²
Газарай байса д.н.д. 300 м
Хүн зон 2011 ондо 11 007 835 хүн
Нягтарал 11 297 хүн/км²
Нютагай олон Делиинхид
Дарга Канвар Сайн
Сахим газар delhi.gov.in (хинди)

Дели (хиндяар दिल्ली, англяар Delhi), Джамна мүрэнэй эрьедэ оршодог Энэдхэгэй ниислэл хото болон холбооной нютаг дэбисхэр зэргэтэй Үндэһэтэнэй ниислэлэй тойрог. 11 008 мянган гаран хүн ажа һууна (2011). Тээбэриин уулзабари; Индира Ганди нэрэмжэтэ улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудалтай. Янза бүриин хүнгэн, химиин, шэл-керамикын, хүнэһэнэй, барилгын, полиграфиин ажаүйлэдбэри; металл эдлэл үйлэдбэри ба машина бүтээлгэ. Уран һайхан дархалал. Хоёр дээдэ һургуулинууд. Энэдхэгэй үндэһэтэнэй музей, Үндэһэтэнэй оршон үеын уралигай галерей, Үндэһэтэн хоорондын хүүхэлдэйн музей; Махатма Ганди, Джавахарлал Неругай дурасхал музей.

Эртын үедэ Индрапрастха гэжэ нэрэтэй байгаа. 1206 онһоо Делиин султанта уласай, 1526 онһоо Ехэ Могол Уласай ниислэл. 1803 ондо англишуудай эзэмдэһэн. 1911-1947 оной хоорондо Британиин Энэдхэгэй ниислэл хото.

Түмэр багана (V зуунай эхин), Кутб Минар минарет самхаг, хаанай ордонтой ба лалын сүмэтэй Лал-Кила бэхилэлтэ (Улаан форт, XVII зуун) гэхэ мэтэ.

Түүхэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

1639 ондо Шах Джаханай байгуулһан Ред Форт Энэдхэгэй тусгаар тогтонолой үдэр Энэдхэгэй Юрэнхы сайд арад түмэндөө хандажа үгэ хэлэдэг газар болоһон

Дели дунда зуунай үедэ Энэдхэгэй хэдэн эзэнтэ уласай ниислэл боложо байһан болон баруун-хойто Энэдхэг болон Инд-Гангын тала газарай хоорондохи худалдаанай эртын замые дахан байрладаг нэгэ томо хото юм байгаа. Энэ хотодо эртын болон дунда зуунай үетэй холбоотой түүхын хүшөө дурасхал, археологиин олдобори, үлэгдэл олон бии. Моголой эзэн хаан Шахжахан мүнөөнэй "Хуушан Дели" гэһэн хотые байгуулһаниинь 1649-1857 ондо Моголой эзэнтэ гүрэнэй ниислэл боложо байба.

Британиин Зүүн Энэдхэгэй Компани XVIII-XIX зууны үед Энэдхэгэй ехэ хэһэгые хиналтадаа оруулжа, тус компани болон Британиин Энэдхэгэй ударидалга доро Калькутта хотые ниислэл болгобо. Британиин V Георг 1911 ондо ниислэлые Дели руу бусаан нүүлгэжэ, Шэнэ Дели гэжэ нэрэтэй шэнэ хото байгуулхаар болоһоноо зарлаха болотор Калькутта ниислэлэй үүргэ гүйсэдхэбэ. 1947 ондо Энэдхэг Британиин ноёрхолһоо бэеэ дааһан болоһоной һүүлдэ Шэнэ Дели Энэдхэгэй ниислэл болон засаг захиргаанай түб болоһон. Шэнэ Делидэ холбооной засагай газарай гол гол байранууд, энэнь дотор Энэдхэгэй парламент байрлаха болоһон.

Засаг захиргаанай хуубари[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Делиин юһэн хорооной харуулһан газарай зураг
Хороо Талмай,
км²
Хүн зон,
хүн (2011)[1]
Нягтарал,
хүн/км²
1 Түб Дели 25 578 671 23146,84
2 Хойто Дели 59 883 418 14973,19
3 Урда Дели 250 2 733 752 10935,01
4 Зүүн Дели 64 1 707 725 26683,20
5 Зүүн Хойто Дели 60 2 240 749 37345,82
6 Урда Баруун Дели 421 2 292 363 5445,04
7 Шэнэ Дели 35 133 713 3820,37
8 Баруун Хойто Дели 440 3 651 261 8298,32
9 Баруун Дели 129 2 531 583 19624,67
Ниитэ 1483,0 16 753 235 11296,85

Эгэшэ дүү хото[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Зурагууд[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. District Census 2011. Census2011.co.in (2011). 2011-09-30-д хандсан.
  2. Washington, Delhi to be 'sister' cities The Times of India
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Delhi to London, it’s a sister act The Times of India