Тайбэй

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Тайбэй хото
ᠲᠠᠢᠪᠡᠢ
ᠬᠣᠲᠠ
—  хото  —
хитадаар 臺北
Үглөөнэй Тайбэй

Һүлдэ туг

Һүлдэ тэмдэг
Тайваньтахи Тайбэй
Улас орон  Тайвань
Газар нютаг 271,8 км²
Хүн зон 2 704 810 хүн (2015)
Нягтарал 9 951 хүн/км²
Сахим газар english.taipei.gov.tw (англи)

Тайбэй (хит. улам. 臺北, хил. 台北, пиньинь: Táiběi, урда минь Tâi-pak-chhī) — Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Уласай ниислэл (БН Хитад уласай засагай «коммунис буһалгаанай саг зуурын Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Уласай засагай газарай байрлалга» гэнэ). Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Уласай үзэл һанааниие дахабал, Тайвань можын засаг захиргаанай түб юм.

2003 ондо Тайбэйдэ эгээн үндэр тэнгэри тулаһан барилгануудай нэгэ болохо Тайбэй 101 баригдаһан байна. Тайбэй хадаа — Тайваниин болбосоролой шухала түб, дээдэ һургуулинуудай дунда эгээн алдартай болбол Тайваниин үндэһэтэнэй ехэ һургуули.

Түүхэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Эйзенхауэрэй Тайбэйдэ ерэхэдэ Чан Кайшитэй уулзалга (1960 он)

XVIII зуун жэлэй болотор мүнөөгэй Тайбэйн газар нютагта кетагалан яһатад ажаһууба[1]. Хитадууд (диилэнхидээ Фуцзянь можынхид) 1709 онһоо һуурижажа эхилбэ[2]. XIX зуунай эсэсээр Тайбэй хойто Тайваньтахи эгээн томо хүн зоной түб болобо; сайн худалдаанай ашаар Тайвань хоолойн эрьедэхи Тамсуй порт шухала болобо. 1875 ондо аралай хойто хэһэг Тайвань аймагһаа амяаржа, шэнэ Тайбэй аймаг болоо . 1886 ондо Тайвань Хитадай можо болоходо, Тайбэй тус можын ниислэл болобо. Манжын Цин гүрэнэй үеһөө гансал хойто хаалга үлэнхэй. Баруун хаалга ба хотын хэрэм Японой засагай усадхажа, урда ба зүүн хаалгань — Гоминьданай үедэ хубилагдаба.

1895 оной Симоносекиин хэлсээнэй ёһоор Тайвань Японой эзэмдэбэ. Японоор Тайхоку гэжэ нэрэтэйгээр, Японой колониин засаг захиргаанай түб болобо. Японой захиралтын сагта тус хото засаг захиргаанай түбэй олон тэмдэгтэй болоо, энэ дунда ниигэмэй барилганууд бии болоо. 1945 ондо Японой илагдаһанай дараа Гоминьдан засаг захиралтые абаа.

1949 оной 12 һарын 7-да Чан Кайшиин ударидаһан Гоминьдангай засагай газар эрхэтэнэй дайнай үргэсэдэ Тайбэй саг зуурын ниислэл тунхагдаба[3].

Хүн зон[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Хүн зон[4]
1981 1991 2001 2011 2015
2 270 983 ↗ 2 717 992 ↘ 2 633 802 ↗ 2 650 968 ↗ 2 704 810

Хотын хүн зон 2 700 000 ажаһуугшад боложо, бөөгнэрэлэй (Тайбэй-Цзилун) хүн зониинь — 6 776 264 хүн. 2008 оной байдалаар түрэлтын түбшэн 7,88 ‰ байгаад, наһа баралтын түбшэн — 5,94 ‰ байгаа[5]. Томо асуудалнуудай эгээн шухала хадаа хүн зоной наһажалта байгаад, 2009 оной байдалаар 10 % шахуу 65 дээшэ наһатайшуул байгаа[6]. Хотынхидой 43,48 % дээдэ болбосоролтой байгаад, 99,18 % бэшэг мэдэсэтэй. Тайваниин ондоо хотонууд шэнги хүн зон дунда хокло, хакка, хитад (хань) ба Тайваниин угуул яһатад бии.

Эдэй засаг[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Шилинь һүниин дэлгүүр

Тайваниин ниислэл хотоор тус хото түргэн хүгжэлэй ба эдэй засагай гайхамшагай түб болоо. 2007 оной байдалаар Тайбэйн нэрын ДНБ 160 тэрбум доллар оршом болоод, бүхы бөөгнэрэлэй ДНБ — оройлсойгоор 260 тэрбум доллар. Нэгэ хүндэ ДНБ хадаа 48 400$ болоод, Азида 65 453$ ДНБ-тэй Токио һүүлдэ хоердохи[7].

Тайбэй — шухала тээбэриин түб. Шухала һалбаринууд хадаа электроникын ба тэрэнэй хэһэгүүдэй, тоног түхеэрэмжын, нэхэмэлэй ба хубсаһанай, хоолой бүтэгдэхүүнэй бүтээлгэ. Эдэй засагта наймаан, тээбэри болон банкын хэлтэс шухалажална. Туризмынь томо бэшэшье һаа, баһа шухала һалбаринуудай нэгэ.

Түүхэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

2003 ондо Тайбэйдэ эгээн үндэр тэнгэри тулаһан барилгануудай нэгэ болохо Тайбэй 101 баригдаһан байна. Тайбэй хадаа — Тайваниин болбосоролой шухала түб, дээдэ һургуулинуудай дунда эгээн алдартай болбол Тайваниин үндэһэтэнэй ехэ һургуули.

1895 оной Симоносекиин хэлсээнэй ёһоор Тайвань Японой эзэмдэбэ. Японоор Тайхоку гэжэ нэрэтэйгээр, Японой колониин засаг захиргаанай түб болобо. Японой захиралтын сагта тус хото засаг захиргаанай түбэй олон тэмдэгтэй болоо, энэ дунда ниигэмэй барилганууд бии болоо. 1945 ондо Японой илагдаһанай дараа Гоминьдан засаг захиралтые абаа.

1949 оной 12 һарын 7-да Чан Кайшиин ударидаһан Гоминьдангай засагай газар эрхэтэнэй дайнай үргэсэдэ Тайбэй саг зуурын ниислэл тунхагдаба[3].

Засаг захиргаанай дүүргэнүүд[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Тайбэй 12 дүүргэнүүдтэ хубаагдана. Хамагай томо хүн зонтойнь: Даань, Суншань ба Датун[8].

Districts of Taipei-Taiwan.png Дүүргэ Хүн зон Нютаг дэбисхэр Щууданай

индекс

Буряад Хитад Пиньинь 2009 ондо хүн км²
Чжунчжэн 中正區 Zhōngzhèng 159 464 7,6071 100
Датун 大同區 Dàtóng 124 466 5,6815 103
Чжуншань 中山區 Zhōngshān 218 551 13,6821 104
Суншань 松山區 Sōngshān 209 903 9,2878 105
Даань 大安區 Dà'ān 313 371 11,3614 106
Ваньхуа 萬華區 Wànhuá 190 050 8,8522 108
Синьи 信義區 Xìnyì 227 232 11,2077 110
Шилинь 士林區 Shìlín 285 459 62,3682 111
Бэйтоу 北投區 Běitóu 249 319 56,8216 112
Нэйху 內湖區 Nèihú 267 120 31,5787 114
Наньган 南港區 Nángǎng 113 462 21,8424 115
Вэньшань 文山區 Wénshān 261 523 31,5090 116

Зурагай сомог[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]