Зэд

Wikipedia сайтһаа мэдээлэл
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Зэд (Cu)
Атомай дугаар 29
Атомай масса 63.546 г/моль
Үнгэ Ягаабтар туяатай алталаг шара
Электроной бүридэл [Ar] 3d10 4s1
Бүрхөөл дэхи
электроной тоо
2, 8, 18, 1
Бодос зүйн шэнжэ шанар
Бодосой түлэб Хатуу
Нягта 8,96 г/см³
Хайлаха температура (1084.62 °C, 1984.32 °F), 1357.77 K
Бусалха температура (2562 °C, 4643 °F), 2835 K
Хайлалтын хубиин дулаан 13.26   кЖ/моль
Ууршалтын хубиин дулаан 300.4 кЖ/моль
Дулаан багтаамжа (25 °C) 24.440 кЖ/(моль·K)
Атомай шэнжэ шанар
Орондо тороной бүтэсэ
(Сингони)
Таладаа түбтэй куб
Эһэлдэлтын зэрэг 2, 1
Ионизациин энерги
(эхинэй электроноор)
745.5 кЖ/моль
Атомай радиус 135 пм
Ковалентай радиус 138 пм
Cu 29
63,546
[Ar] 3d104s1
Зэд
Хадамал
Монгол үзэгээр Зэс.png
буряад кирилл. Зэд
монгол кирилл. Зэс
хальмаг кирилл. Зес


Зэд (лат. Cuprum үгэһээ Cu гэжэ тэмдэглэгдэдэг), атомай дугаар 29, нэгэн түрэлэй химиин элемент юм. Зэд — бэлээр дабтагдадаг, улааншаг үнгэтэй, үнгэтэ уян металл.

Зэд зөөлэн металл бүгөөд маша һайн сахилгаан дамжуулха шадбартай тула, сахилгаан болон дулаан дамжуулагша, барилгын материал, мүн түрэл бүриин хайлаша гарган абахад хэрэглэнэ.

Байгалийн Зэд

Зэд дээдэ ургамал, амитанай маша шухал тэжээл болобош, ехэ хэмжээнэй зэд амитан, ургамлые хордуулна.

Хүмүүн зэдые 10,000 жэлэй үмэнэһөө хэрэглэжэ эхилһэн байна. Чили, АНУ зэрэг оронууд ехээхэн хэмжээнэй зэдэй нөөсэтэй бүгөөд ехэбшэлэн ил уурхайһаа олборложо байна.

Гаргалга[заһабарилха]

Зэдые зэдэй рудануудһаа болон минералуудһаа гаргална. Зэдэй гаргалгын гол арга — пирометаллурги, гидрометаллурги болон электролиз.

  • Пирометаллургиин арга сульфидай рудануудһаа гаргалха болоно, (жээшэнь CuFeS2):
~\mathsf{ 2CuFeS_2 + 5O_2 + 2SiO_2 \longrightarrow 2Cu + 2FeSiO_3 + 4SO_2\uparrow }
~\mathsf{ CuSO_4 + Fe \longrightarrow Cu\downarrow + FeSO_4 }
~\mathsf{ CuSO_4 \rightleftarrows Cu^{2+}+ SO_4^{2-} }
\mathsf{ K^{-}: Cu^{2+}+ 2e \longrightarrow Cu^{0} }
\mathsf{ A^{+}: 2H_2O - 4e \longrightarrow O_2 + 4H^{+} }
~\mathsf{ 2CuSO_4 + 2H_2O \longrightarrow 2Cu\downarrow + O_2\uparrow +2H_2SO_4 }

Зүүлтэ[заһабарилха]

Холбооһон[заһабарилха]


"http://bxr.wikipedia.org/w/index.php?title=Зэд&oldid=39252" холбооһоо абагдаһан