14-р Далай Лама

Wikipedia сайтһаа мэдээлэл
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Данзан Жамсо
བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་
Түрэһэн нэрэ:

Лхамо Дондуб

Ажал үйлэ:

шажанай тэргүүн, түрын тэргүүн

Түрэһэн үдэр:

06.07.1935

Түрэһэн газар:

Flag of Tibet.svg Такцэр, Амдо, Түбэд

Уласай эрхэтэн:

Flag of Tibet.svg Түбэд

Шагнал:
Гарай үзэг:

Dalai Lama's Signature.svg

Үндэр гэгээн арбан дүрбэдүгээр Далай Лама Данзан Жамсо (түб. བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་; 1935 оной 7 һарын 6-ны үдэр түрэһэн) — Түбэд, Монгол, Буряад, Хальмаг, Тува дахи буддын шажанта шарын шажанай сүсэгтэнүүдэй этигэл бэшэрэлэй манлайлагша. 1989 оной Нобелиин энхэ тайбанай шагналтан.

Намтар[заһабарилха]

Үндэр гэгээн Далай лама Данзан Жамсо Түбэдэй түрэ, шажаные хамтрана баригша мүн. Данзан Жамсо Зүүн хойто Түбэдэй Амдо нютагай Такцэрдэ орших жаахан һууринда 1935 оной 7-р һарын 6-ны үдэр лагшин мэндэлэжээ. Лхамо Дондуб хэмээхэ нэрэтэй хоёр ойтой бишыхан хүүбуун байхадаа тэрэбээр XIII Далай лама Түбдэн Жамсын хойто дүрээр тодороһон байдаг. Үе үеын Далай лама нарые түг түмэн шаби нара энэрэл нигүүлэсэлэй бодисада бүгөөд Түбэдэй үндэр гэгээн ба Арьяа-Баала (Жанрайсиг) бурханай хубилгаан хэмээн сүсэглэдэг юм. Бодисада хэмээхэ шажан амитанай тусые бүтээхэй тулда нирваан бололгүйгээр оршолондо түрэл абахаар һонгоһон түрэлхэтэнүүд мүн.

Далай ламын Түбэддэ ахуй үесын шажан номын болобсорол[заһабарилха]

Үндэр гэгээн зургаан наһатайгааһаа шажан номдо һуралсажа эхэлэжээ. Түүнэй һургалтын хүтэлбэр ехэ, бага табан ухаан байба. Ехэ ухаанда ушир шалтаганай ухаан (логик), түбэдэй урлаг соёл, санскрит хэлэн, тэжээхүй ухаан ба Буддын гүн ухаан (дотоодо ухаан) юм. Үүнһээ Буддын гүн ухаан мүн дотороо табан аймагһаа бүрэлдэнэ. Тэдэгээр пражнапарамита буюу бэлигэй шиндада хүрэхүй, мадхъяамака буюу түб үзэл, винай буюу сахил санваарын ёһо, абидарма буюу метафизик, прамана буюу логик ба танин мэдэхүй болно. Табан бага ухаан - ирагуу найраг, хүгжэм драм, одон зурхай, үг зүй, ёгт нэрэ зэрэг болоно. 1959 ондо буюу 23 наһандаа тэрбээр Лхасын Жохан сүмэдэ жэл тутмын юрөөл хуралай үеэр дамжаа бариһан байдаг. Ингээд тэрбээр дамжаагаа онсогой һайн барижа Буддын гүн ухаанай хамагай дээдэ шухамдаа докторын зэрэгтэй дүйсэхүйс Лхаарамба гэбшэ мяндаг хүртэжээ.

Жолоодогшын ехэ үүрэг[заһабарилха]

Гол үгүүлэл: Түбэдэй эзэмдэлгэ

Түбэдэй эзэмдэлгэ һуулдэ Үндэр гэгээн Далай Лама болон Хитад эб хамтын зэрлэгүүд

1950 ондо буюу Хитадай армиин 1949 ондо Түбэд рүү хэһэн түримхэйлэлэй дараа улас түрын эрхэ мэдэлийг бүрэн гартаа абаха тухайда шамдаһан байдаг. Ингээд тэрбээр 1954 ондо Мао Зэдон тэргүүтэн Дэн Саяпин, Жоу Энлай зэрэг хитадай удирдагша наратай энхэй гэрээ хэлэлсээр хэхээр Бээжиндэ морилжа байжээ. Зүгөөр 1959 ондо Лхаса хотоноо дэгдэһэн Түбэдэй арад түмэнэй бослого хитадай сэрэгтэ хайр найргүй дарагдаһанай дараа Үндэр гэгээн эхэ оронооһоо дүрбээн гарахаһаа өөр аргагүй болоһон юм. Тэрэ сагһаа хойшо тэрбээр Хойто Энэдхэгын Дхармасала хотоноо ажиршье, Түбэдэй Дүрбэгһэдэй Засагай Газарай тэргүүнэй ширээнээ заларһаар үдые хүрэһэн болоно.

Хитадын түримхэйлэлһээ хойшо Үндэр гэгээн НҮБ-да Түбэдэй асуудалаар хүсэлтэ гаргажа, уламаар НҮБ-ын Юрэнхэй Асамблейһаа 1959, 1961 болон 1965 онуудада гурбаншье удаа тодорхой шиидбэрүүдые гаргажа байһан юм.

Дэлхэй ниитын алдартан[заһабарилха]

Үндэр гэгээн Далай Лама Америкын юрэнхылэгшэ Барак Обама хоёр

Үндэр гэгээн Далай лама боло энхэй түлөөх зүтгэлтэн мүн. 1989 ондо тэрбээр Түбэдэй эрхэ шүлөөнэй түлөөхэ хүширхэлэлгүй тэмсэлэйнхээ түлөө Нобелиин Энхэ тайбанай шагналые хүртэжэ байба. Тэрбээр хэзээ ямагта, тэрэ бүү хэлэн, туйлын ехэ дайсагнал лугаа нюур тулаһан үедэшье харгислал хүширхэлэлгүй бодлогые баримталан хэрэгжүүлһээр ерэһэн бэлээ. Мүн тэрбээр дэлхэй ниитын байгаали оршоной асуудалуудые хүндэн үзэдэе хамагай анханай Нобелиин шагналтан хэмээн алдаршаһан юм.

Үндэр гэгээн энэ дэлхэйн зургаан түбиин 62 улас орондо айлшилһан байдаг. Тэрбээр ехэнхэ ехэ гүрэнүүдын юрэнхылэгшэд, юрэнхэй сайдууд, титэм залгаһан удирдагша наратай уулзаһан байдаг юм. Мүн тэршэлэн, тэрбээр өөр бусад олон шажанай олоншье тэргүүд хэгээд алдартай шэнжэлхэ ухааншадтай уулзажа, оюун ухаанаараа уралдуулһан байдаг бэлээ.

1959 онһоо хойшо Үндэр гэгээн энхэ тайбан, хүширхэлэлгүй байдал, шажан хоорондын харилсан ойлголсол, бүхэ ниитын үүрэг харюуслага ба энэрэл нигүүлэсэлэй һургаал номлолоороо дэлхэй ниитэд үнэлэгдэжэ элдэбэ нэрэ хүндэтэй шагнал, хүндэтэй доктор зэргые 84 гаруйг хүртэһэн байдаг байна. Мүн тэрбээр 72 гаруй номын зохёолшо юм.

Гэһэн хэдышье, Үндэр гэгээн өөрыгөө Бурханай шажанай эгэл нэгэн хубраг хэмээн тодорхойлдог бэлээ.

Холбооһон[заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха]