Гүрж

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Гүржэй үндэһэн арад түмэн тухай Гүрж үндэһэтэн үгүүлэл үзэгты.
Гүрж Улас
საქართველო
Түрын туг Түрын һүлдэ
Уряа: гүрж. ძალა ერთობაშია
Жала эртобашиа
«Эб нэгэдэл хүсэн юм»
Түрын дуулалай нэрэ:
гүрж. თავისუფლება
Тависуплеба
«Эрхэ сүлөө»
Ниислэл Tbilisi City Seal.svg Тбилиси
Албан хэлэн Гүрж[1]
Арад түмэн  83.8% - Гүрж
6.5% - Азери
5.7% - Армен
1.5% - Ород
Түрэ засаг Бүгэдэ найрамдаха улас
 -  Юрэнхылэгшэ Георгий Маргвелашвили
 -  Юрэнхэй һайд Ираклий Гарбашвили
Уласай хурал საქართველოს პარლამენტი → «Гүрж уласай Ехэ Хурал»
Тусгаар тогогнол
 -  4 һарын 26, 1918 Ородһоо тусгаар тогогнол 
 -  2 һарын 25, 1921 Улаан арми хүсэнээр нэгэтгэхэ 
 -  4 һарын 9, 1991 Зүблэлтэ Холбооһоо тусгаар тогогнол 
Дэбиcхэр газар
 -  Бүхэлдээ 69 700 км2 (120)
Хүн зон
 -  Тоосоо (2011) 4,469,200[2] (121)
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $22.443 тэрбум[3] 
 -  Нэгэ хүндэ $5,114[3] 
ДНБ (Нэрлэһэн) 2010 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $11.665 тэрбум[3] 
 -  Нэгэ хүндэ $2,658[3] 
ХХИ (2010) Increase 0.698[4] (дээгүүр) (74)
Мүнгэн тэмдэгтэ [[Лари]] (GEL)
Сагай бүһэ +4
Интернет домэйн .ge
Телефоной код 995

Гүрж Улас (гүрж. საქართველო About this sound Сакартвэло) — үбэр Кавказай баруун талые эзэлэн оршодог улас. Газрай байрлалаар Баруун Азиинх болобшье зарим талаар Дорнодо Европодо ойртохо тула Евразиин улас орон гэгэдэнэ. Баруун талаараа Хара тэнгистэй залгаж, бусад талаараа ОХУ, Азербайжан, Армен, Турктай газраар хилэлэдэг. Ниислэл — Тбилиси хото.

Нютаг дэбсэгэр — 69,700 км2, 2011 ондо тоосоһоноор хүн амай тоо — 4,469,200.[5] Үүнһээ диилэнхэ олонхо болохо Гүржүүд 83,8%-ые эзэлэдэг бол 6,5 % Азери, 5,7 % нь Армен угаһаатан байдаг ажээ. Албан ёһоной Гүрж хэлэнээр хүн амай 71 % ярижа бусад Гүржүүд (12.2 %) Мигрел хэлээр ярилсасгаадаг гэнэ.[6]

БН Гүрж улас Ази түбиин баруун өмнөд хэсэгт Кавказын уулархаг нутагт оршдог. Хойд талаараа Орос улстай, зүүн талаараа Азербайжан, урд талаараа Армян, Турк улсуудтай тус тус хилэлэнэ. Баруун талаараа хара тэнгисээр хүрээлэгддэг.

Ниит хүн амын 69 % гүрж, 9 % армян, 7 % ород, 5 % азербайжан үндэһэтэн байдаг. Түүнһээ гадана тус орондо 170 мянган осетин, 100 мянган грек, 50 мянган украйн, 30 мянган жүүд, 25 мянган күрд зэрэг үндэһэтэн яһатан амидарадаг. Хилын шанадад тухайлбал Ород, Израйль зэрэг орондо 1 сая гаруй гүржүүд амидардаг. Ниитэ хүн амын 52 хувь хото һуурин газарта амидарадаг. Дундажа наһалалта эрэгтэй 70, эмэгтэй 75 наһалана.

Түүхэ[заһабарилха]

Гүржын сахюусан Арюун Георгий

Гүржэд түүхэндээ олон улас тогтожо байлаа. Оршин сагай Гүрж 11-12-р зуунда IV Давид, Тамара нарын хааншлалын үедэ хэлбэржэһэн. 19-р зуунай эхэндэ Ородой эзэнтэ гүрэндэ хабсрагдажа,[7] Октябриин хубисхалай дараа богони хугасаанда тусгаар тогтоноод 1921 ондо Зүблэлтэд эзлэгдэн Зүблэлтэ Холбооной 15 БНУ-ын нэгэн боложо байба. 1991 ондо тусгаар тогтоножо, түүнһээ хойшо иргэнэй дайн самуунтай байдаг. Гүрж одоо нэгэдэмэл байгууламжатай, юрэнхылэгшын бүгэдэ найрамдаха засагтай түрын хэлбэртэй.

Гүржийн бүрэн эрхын Абхази, Үбэр Осети хоёр һүүлын хэдэн жэлдэ Гүржын мэдэлһээ Ородой Холбооной Уласһаа эрхэлһэн газар байгаа. Гэхдээ тэд НҮБ-ын гишүүн бэшэ бүгөөд Ород мэтэйн хэдхэн уласаар хүлээн зүбшөөрэгдэһэн байдаг.

Түрын байгууламжа[заһабарилха]

Гүржын хуушан юрэнхылэгшэ Михаил Саакашвили

Гүрж улас БН уласай бүтэстэй бүгөөд түрын тэргүүн — юрэнхылэгшэ, засагай газарай тэргүүн юрэнхэй һайд байдаг. Хуули тогтоохо дээдэ байгууллага нэгэ танхимтай дээдэ зүблэл, 235 һуудалтай. Юрэнхылэгшэ — уласай аюулгүй байдлыг хамгаалаха яам болон батлан хамгаалаха яамые удирдадаг. Бусад яамые юрэнхэй һайд удирдана.

Гүрж улас нь үйлдэбэр, хүдөө ажа ахуйн орон бүгөөд нүүрс, зэс, газарай тос, гантые зэрэг ашигта малтмалаар баялаг орон түдэйгүй эдгээрые ихээхэн хэмжээгээр олборлодог. Ган, ширэм, субирмал болобсруулж, һуури машин, сахилгаан галта тэрэг, ашаанай машин, бүхэ түрэлэй сахилгаан бараа үйлдэбэрлэхэһээ гаданай барилгын материал болон эрдэс бордооной үйлдэбэрлэл ихээхэн хүгжөөһэн. Сай, дарс, шарз, тамхи зэрэгые ехэ хэмжээгээр үйлдэбэрлэжэ экспортлодог. Голшлон сай, нимбэг («лимонууд»), зүржэ («апельсинууд»), уһан үзэмэй бута(«виноград»), улаан буудай («пшэниисэ»), эрдэни шиши («кукуруза»), хүнсэнэй ногоо зэргые таряалдаг. Хонин, үхэр, гахайe үһэгэжэ үржүүлнэ. 1612 км төмөр замтай. 20363 км авто замтайгаас 19038 км нь хатуу хучилттай.

Сагай уларил ба ан амитад[заһабарилха]

Гүржын сагай уларил халуун ба һэрүүн бүһын забсарай шэнжэтэй. Жэлэй дундажа хэмэ 13 градус. Үндэр уула, тал хээр, нам доро газар зэрэг газарзүйн бүһэшэлэлэй бүхэ онсолог шэнжые агуулаһан газар нютаг юм. Хамагай үндэр сэг Шхара уула — 5201 м юм. Том голуудад Кура, Риона, Алазани нар ороно. Уулархаг нютагаар 600 гаруй мүһэн гол, олон тооной үзэсгэлэнт нуур байдаг. Мүн уулаһай хоорондо үражэл шэмтэй нугууд байдаг. Эбэрлэг модон, сарс, туулайн бөөрэ, дала модон, далдуу модон, жодоо, гасуур бүхы ой тус ороной нютаг дэбсэгэрэй 37 хубие эзэлнэ. Сэсэгтэ ургамалай 4.5 мянган түрэл зүйлтэй. Зэрлиг үхэр, янгир, баабгай, буга, бор гүрөөс, шилүүс зэрэг ан амьтдаас гадна олон зүйлийн шувуу, могой тааралддаг.

Түүхэ соёлой дурсгал[заһабарилха]

Мцхетиин сүмэ (I зуун), Сиониин согшэн дуган (V зуун), Тбилис дэхэ Давидай сүмэ (VI зуун), Сухуми дахи Диоскурай уһан доорхоо балгас, Гори дахи И. В.Сталинай гэр музей, Пицунде дахи эртэнэй нараһан түгэлэй үлдэсэ зэрэг һонирхолтой анхаарал татахуйсэ газарууд олон байдаг. Гадаадын зуулшад Гүржын тааламжтай уур амисгал, үзэсгэлэнтэй байгаали, далайн хаялга, үндэһэнэй хоол зэрэгтэ дуратай. Ирагуу найрагша Шота Руставели, зохёолшо гүн ухаантан И.Чавчавадзе, Д.Гурамишвили, Гурам Панжикизе зэрэг нэрэ суутай арад зон Гүржиин арад түмэнэй дундаһаа түрэжэ гараһан юм.

Зурагай сомог[заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. Загбар:Link, Загбар:Link . In Abkhazia, also Abkhazian.
  2. Statistics Georgia. Geostat. February 11, 2011-д хандсан.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Georgia. International Monetary Fund. April 26, 2011-д хандсан.
  4. Human Development Report (PDF). United Nations (2010). November 5, 2010-д хандсан.
  5. Statistics Georgia. Geostat. February 11, 2011-д хандсан.
  6. Georgia in CIA World Factbook, 2012. (англ)
  7. David M. Lang, A Modern History of Georgia, p. 109

Гадагш холбооһо[заһабарилха]

Холбооһон[заһабарилха]

Ази
LocationAsia.svg Азербайджан · Арабын Нэгэдэһэн Эмир Улас · Армени · Афганистан · Балба · Бангладеш · Баhрэйн · Брүнэй · Бутан · Вьетнам · Гүрж · Египет · Жибэн · Зүүн Тимор · Израиль · Индонези · Йордан · Ирак · Иран · Йемен · Казахстан · Камбож · Катар · Кипр · Кувейт · Кыргызстан · Лаос · Ливан · Малайзи · Мальдив · Монгол Улас · Мьянмар · Оман · Ородой Холбооной Улас · Пакистан · Саудын Араб · Сингапур · Сири · Узбекистан · Урда Солонгос · Таджикистан · Таиланд · Туркменистан · Тюрк Улас · Филиппин · Хитад Улас · Хойто Солонгос · Шри Ланка · Энэдхэг
Европо
LocationEurope.png Австри · Азербайджан · Албани · Андорра · Беларусь · Бельги · Болгари · Босни ба Герцеговина · Ватикан · Германи · Грек · Гүрж · Дани · Ирланд · Исланд · Испани · Итали · Казахстан · Кипр · Ородой Холбооной Улас · Латви · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македони · Мальта · Молдав · Монако · Нидерланд · Норвеги · Нэгэдэһэн Хаанта Улас · Польш · Португал · Румын · Сан-Марино · Серби · Словак · Словен · Турк · Унгар · Украйн · Финланд · Франци · Хорвати · Черногори · Чехи · Швейцари · Швед · Эстони

"http://bxr.wikipedia.org/w/index.php?title=Гүрж&oldid=38698" холбооһоо абагдаһан