Солир

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Гоба солир нэрэтэй Дэлхэйдэ эгээн томо түмэр шулуун

Солир (ᠰᠣᠯᠢᠷ, мүн һолир) — замбуулинһаа унагша шулуутай бэе юм.[1][2][3]

Гараг хоорондын орон зайда янза бүриин наһа бүхы элдэб түрэлэй тооһон, шороо, томо бага хатуу бэенүүд оршодог. Дэлхэйн гадарга тооһоной шэрхэгһээ хэдэн килограмм шэгнүүр татаха шулуу хүрэтэрхи янза бүриин хэмжээтэй замбуулинай бэегээр байнга «бүмбэгэдүүлжэ» байдаг.[4][5][6][7][8] Эдэ бэенүүдынь дэлхэйн хиин мандалда нэгэ сагта 60,000 км ба энэһээшье ехэ хурдатайгаар орожо ерэн агаарай үрэлтын уламһаа хайлажа шатана.

Классификаци[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Солирой бэень дэлхэйн агаар мандалые нэбтэлэн газарта буун солир боложо бай үзэгдэл.

Солир доторынь гурба ангилна.[4] Эндэ:

  • Солирой бэенүүд — замбуулин орон зайда бай тооһонрй хуримталал гү, али шулуулгын хэлтэрхэй юм.
  • Толир — хиин мандалда орожо ерэн шатажа бай бэеын харагдаха хэһэг юм. «Одон харбаха» харбахань сэхэ линидаа толир шатажа байн элирэл юм.
  • Солир — шатажа дууһалгүйгөөр дэлхэйн гадарга дээрэ унажа бууха толирой бэеэ солир гэдэг. Солирой унаһан газарайхинь нэрээр голдоо нэрлэнэ. Иимэ замаар дэлхэй дээрэ унажа ерэдэг 200 тонно оршом бэеын ехэнхинь тооһоной бага шэрхэг тэдышье 20 оршомынь солир байдаг.

Найрлагаһаань хамааржа солирые 3 түрэлдэ хубаадаг. Эндэ:

Шулуун солир ехэ байха магадлалтай болобошье олдоһон солирнууд ехэнхидээ түмэр солир байдаг

Дэлхэйн гадарга дээрэ томо солир унаһанһаа бии болоһон үбэр мүсэ хэлбэринь һарын гадаргада зонхилдог үрэхэ тогоонһоо илгаагүй байдаг.

Монголдо солир унажа байһан мэдээ олон. Жэшээнь, 1933 ондо Үмэнэгоби аймагта Ноён Богдо, Гоби-Алтайда Ажа Богдо (582 кг шэгнүүртэй) зэргэ солир унаба. Эгээн томонь Хобдо аймагай Булган сумын нютагда 20 тн Мүнгэн дүшэ солир юм.[4]

Солиртой холбогдолтой зураг[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Холбооһон[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. meteoroid. Science Dictionary.
  2. Coffey, Jerry (2009-07-30). What Is The Difference Between Asteroids and Meteorites. Universe Today. “...asteroids are smaller than planets but larger than meteoroids”
  3. meteoroids. The free dictionary.
  4. 4,0 4,1 4,2 Е.Батчулуун (2009). Дэлхий судлал. Мөнхийн үсэг. 
  5. http://education.nationalgeographic.co.uk/education/encyclopedia/meteoroid/?ar_a=1
  6. http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Meteors&Display=OverviewLong
  7. Asteroid Fast Facts. NASA.
  8. Infographic: What's the Difference Between a Comet, Asteroid and Meteor?. Universe Today (20 February 2013).
Наранай аймаг
Наран Һагба Баасан Һара Дэлхэй Фобос ба Деймос Мягмар Церера Бага гарагай бүһэ Пүрбэ (гараг) Пүрбын дахуулнууд Бямба Бямбын дахуулнууд Тэнгэриин ван Тэнгэриин вангай дахуулнууд Далайн вангай дахуулнууд Далайн ван Дэлхэйн вангай дахуулнууд Дэлхэйн ван Хаумеагийн дахуулнууд Хаумеа Макемаке Кюперийн бүһэ Дисномиа Эрида Сарнисан диск Оортын үүлSolar System XXX.png
Наран · Һагба · Баасан · Дэлхэй · Мягмар · Церера · Пүрбэ · Бямба · Тэнгэриин ван · Далайн ван · Дэлхэйн ван · Хаумеа · Макемаке · Эрида