Дэлхэйн хоёрдугаар дайн

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Дэлхэйн хоёрдугаар дайн
WW2Montage.PNG
Дээрээһээ сагай зүүнэй эргэлтээр: Холбоотоны сэрэгүүд сүлд; Япон сэрэгүүд Хитадын иргэные амидарань булжа байна; Зүблэлтын армиин добтолгоо; Японой нисэхэ онгос тээбэрлэгшэ дээрэһээ онгос хөөрэхэ гэжэ байна; Зүблэлтын сэрэгүүд Берлинда байлдажа байна; Германай шумбагша онгосууд добтолжо байна.
Жэл он 1939 оной 9 һарын 1 – 1945 оной 9 һарын 2
Байрлал Европо, Номхон далай, Зүүн урда Ази, Ойрохи Дорнодо, Газар дундын тэнгис, Африка
Үрэ дагабар Холбоотонуудай илалта. Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгууллага байгуулагдаһан. АНУ ба ЗСБНХУ хоёр гүрэн маш хүчирхэгжсэн. Холбоотонуудой колониудын тусгаар тогтнол. Европын уласууд АНУ, ЗСБНХУ-ын холбоотонууд болж хоёр хэсэгт хубаагдажа, Хүйтэн дайнай эхилэл табигдаһан. Герман хоёр хэһэгтэ хубаагдаһан.
Байлдагша талууд
Flag of the United Kingdom.svg Ехэ Британи
Flag of France.svg Франци
Flag of the Soviet Union.svg Зүблэлтэ Холбоо
US flag 48 stars.svg АНУ
Flag of the Republic of China.svg Хитад
бусад
Flag of German Reich (1935–1945).svg Германи
Flag of Italy (1861-1946).svg Итали
Merchant flag of Japan (1870).svg Япон
бусад
Ударидагшад
Flag of the United Kingdom.svg Уинстонн Черчилль
Flag of France.svg Шарль де Голль
Flag of the Soviet Union.svg Иосиф Сталин
US flag 48 stars.svg Франклин Рузвельт
Flag of the Republic of China.svg Чан Кайши
бусад
Flag of German Reich (1935–1945).svg Адольф Гитлер
Flag of Italy (1861-1946).svg Бенито Муссолини
Merchant flag of Japan (1870).svg Тоожоо Хидэки
бусад
Хохирол
Сэрэгэй хохирол:
үхсэн 14,000,000 гаруй
Энгын иргэд:
үхсэн 36,000,000 гаруй
Ниитэ хохирол:
50,000,000 гаруй
Сэрэгэй хохирол:
үхсэн 8,000,000 гаруй
Энгын иргэд:
үхсэн 4,000,000 гаруй
Ниитэ хохирол
үхсэн 12,000,000 гаруй

Дэлхэйн 2-дугаар дайн[1] — 1939—1945 үргэлжэлһэн энэ дайниинь дэлхэй дахинай томоохон буруушаал байһан бүгөөд хүн түрэлхитэнэй түүхэ дэхи хамагай аймшагтай дайн байһан бэлэй[2]. Дэлхэйн 2-дугаар дайн эгээн аюултай, ехэнхи хоронтой түүхын конфликт: ойролсоогоор 78 сая хүн үхэбэ, 67 % ниигэмэй алдалгууд байгаа. Шахуу удалгүй дэлхэйн агуу хүсэнүүдые хуримталуулһан энэ дайнда улас оронууд 2 хэһэгтэ хубаагдаһан Холбоотонууд болон Тэнхэлигэйхэн байгаа. Энэ дайнда 61 улас орон, дэлхэйн хүн амай 80 % шахам оролсожо, 110 сая үлүү хүн сэрэгэй албанда татагдаһан байгаа. Ниитэ 60-һаа үлүү сая хүн ами үрэгдэһэнэй ехэнхи энгын ерэгэд байһан ба ниитэ хүн зоной 2,5 % байгаа[3].Энэ дайниинь 1939 оной 9 һарын 1-ндэ СССР-һээ дэмжэгдэһэн Нацис Германи Польшо руу добтолһоноор эхилһэн юм. Германиин дайн зарлаһаные элидхэхэ дараагай үйлэдэл Франци болон Ехэ Британи, түүниин холбоотон уласууд руу добтолһон ябадал байба. Энэ бүхэнэй шалтагаан Европодо агуу томо улас байгуулаха байһан ба 1939 оной һүүлһөө 1941 оной эхин үе хүрэтэр хэһэн дайн тулаандаа Европын ехэнхи нютагые эзэлжэ шадаада байһан юм. Хэды тиимэ болобошье Ехэ Британи болон түүниин холбоотон уласууд Тэнхэлигэйхэнтэй тэмсэхэ гол хүсэн боложо Урда Африкада хүсэнтэй тулаан хэһээр байба. 1941 оной 6 һарада Европын Тэнхэлигэй уласууд СССР руу добтолһоноор, дайнда шухала үүргые гүйсэдхэһэн гэжэ хэлэжэ болохо Зүблэлтэ Холбооные татан оруулһан хэрэг байһан юм. 1941 оной 12 һарада Япон улас Номгон Далайда оршохо АНУ болон Европын харьяан руу дайраһанаар, хурдан хугасаанда тэрэ хэһэгэй газар нютагые ехээр эзэлжэ шадаһан байна.

Тэнхэлигэйхэн газар нютаг эзэлжэ урагшалха байдал 1942 ондо, Япон уласай удаа дараа хүлеэһэн далай дээрэхэ тулаан, Европын Тэнхэлигэй уласуудай Урда Африкада хүлеэһэн илагдалһаа болон Сталинград дахи тулаанһаа боложо зогсоһон юм. 1943 ондо Германи уласай Зүүн Европодо хүлеэһэн илагдал, Холбоотонуудай Фашист Итали руу добтолһон добтолгоо болон АНУ-ай Номхон Далайда байгуулаһан илалтаһаа боложо Тэнхэлигэй уласууд һанаашалга алдажа, бүхэ фронт татаха һанаашалга барижа эхилһэн юм. 1944 ондо Зүблэлтэ Холбоон, Германи болон түүниин холбоотон уласуудта алдаһан газар нютагаа эргүүлэн абашье байхад Баруун Холбоотонууд Франци уласые сүлөөлжэ байба. Европодо энэ дайниинь Берлиные ЗХУ-ай мүн Польш уласай сэрэгүүд эзэлжэ абаһанаар Германи уласай болзолгүй буужа үгэһэнөөр 1945 оной 5 һарын 9-ндэ дууһаһан юм. Харин Азида Япон улас АНУ-ай добтолгооноор Уһан флот алдаһанай дараа 1945 оной 8 һарын 15-нда буужа үгэхэ һаналые хүлээн зүбшөөрһэнөөр, дайн дууһаһан байна.

Дайнай үмэнэхи байдал[заһабарилха]

Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнда илагдаһан Германиин эзэнтэ гүрэн Версалиин гэрээндэ гарай үзэг зураһан байба[4]. Энэ гэрээгээр Германиинь нилээд хэмжээнэй газар нютагаа алдажа, ехээхэн хэмжээнэй түлбэри түлэһэн ба дээрэнь хязгаарлагдамал армитай байха үүргэ хүлээһэн байна. 1917 ондо Ородто гараһан хубисхалаар Зүблэлтэ Холбоо бии боложо, удалгүй Сталинай аймшагтай ударидалгада оробо. Италида, Бенито Муссолини түрын эрхэндэ гараһан ба «Шэнэ Ромын эзэнтэ гүрэные байгуулна» гэжэ тунхаглаба[5]. Хитадта Гоминьданиин нам Хитадай Коммунист намтай нэгэдэн тус уласта ноёрхожо байһан жаахан сэрэгэй эрхэтнүүдтэй байлдажа байһан болобошье, удалгүй хоёр холбоотон хоорондоо дайтажа эхилжээ. 1931 онһоо Япон эзэнтэ гүрэнэй милитаристууд иргэнэй дайнда нэрбэгдэһэн Хитадта хяналтаа тогтоожо эхилбэ[6].

Германиин ябаган сэрэгүүд, 1935

Адольф Хитлер 1933 ондо Германай түрын эрхэндэ гарашье, Германай уласые зэбсэглэжэ эхилһэн байна[7]. Франци, Ехэ Британи, Итали зэрэг уласууд Германиин энэхүү үйлдэлдэ ехээхэн түгшэһэн ба 1935 ондо Франци-Италиин Германиин эсэргэ холбоотон болохо хэлэлсээр байгуулагдаһан байна. Уг хэлэлсээрээр Италиинь Этиопида хяналтаа тогтоохо эрхэтэй боложоо[8]. Энэ үедэ Германи Версалиин гэрээнһээ татгалзажа байгаагаа мэдэгдэбэ. Германиин эсэргэ Ехэ Британи, Франци, Итали хамтран Стрезагай гэрээе байгуулаба. ЗХУ ба Франциин хамтарһан гэрээе баһа энэ үедэ байгуулһан байна.

Энэ үедэ Үндэһэтэнүүдэй Лига тодорхой үүргэ гүйсэтгэжэ шадаагүй байна[9][10]. 1935 оной 6 һарада Ехэ Британи Германи хоёр уһан сэрэгэй флотой хэмжээе харилсан тохирһон гэрээ байгуулаба. 1935 оной 8 һарада АНУ Европо ба Азида боложо буй үйлэ ябадалда түбые һахиха байра һууритай байгаагаа зарлаба[11]. 10-р һарада Итали Этиопые эзэлжэ, мүн Германи Австрие эзэлхэ һанаархалда табиһан хоригоо суслаба[12].

1936 оной 3-р һараар Хитлер Версалиин гэрээнһээ албан ёһоноор гаралаа. Үүндэ Европын уласууд хорилго табижа шадаһангүй[13]. Испанида иргэнэй дайн эхилхэд Германи ба Италиинь Франциско Франкогой Испаниин националистуудые дэмжэһэн ба нүгөө таладань Зүблэлтүүдэй дэмжэлгэ бүхы Испани Бүгэдэ Найрамдахашууд байһан байна. Хоёр талууд энэ дайнаар шэнэ зэбсэг, дайнай тактика туршижаа[14]. 1939 оной эхээр Франкогой тала дайнда илажа Испаниин иргэнэй дайн дууһаба.

1939 оной 10 һарада Германи, Итали хоёр «Рома-Берлинай тэнхэлэг» гэһэн холбоо байгуулаба. Нэгэ һарын дараа Германи ба Японой хоорондо ЗХУ-ай эсэрэг буюу коммунизмын эсэрэг хандаһан «Коминтернэй эсэрэг гэрээ» байгуулажа, жэлэй дараа энэ гэрээндэ Итали мүн нэгэдэһэн байна. Хитадта Гоминьдань ба Коммунист намууд галаа зогсоон Японой эсэрэг нэгэдэһэн фронт байгуулха боллоо[15].

Байлдагшад[заһабарилха]

Хитлер эсэргүү коалици: Польш, Британиин эзэнтэ гүрэн (ба Британиин доминионууд: Канада, Энэдхэг, Урда Африкын Холбоо, Австрали, Шэнэ Зеланд), Франци, Этиопи, Дани, Норвеги, Бельги, Нидерланд, Люксембург, Грек, Югослави, Зүблэлтэ Холбоо, Танну Тува, Монгол, АНУ, Филиппин, Гоминьданын Хитад, Мексика, Бразил

Дэмжэлэгшүүд: Панама, Коста Рика, Доминикана Бүгэдэ Найрамдаха Улас, Сальвадор, Гаити, Гондурас, Никарагуа, Гватемала, Куба, Балба, Аргентина, Чили, Перу, Колумби, Иран, Албани, Парагвай, Эквадор, Сан Марино, Турк, Уругвай, Венесуэла, Ливан, Саудын Араб, Либери, Боливи.
Хуушанай Тэнхэлигэйхэнүүд: Ирак, Итали, Румыни, Болгари, Финланд

Хитлер эсэргүү коалици: Германи, Словаки, Итали, Албани, Унгар, Ирак, Румыни, Хорвати, Финланд, Япон, Манжуу-Го, Болгари, Тайланд, Ван Цзинвэиин Хитад, Мьянмар, Филиппин

Бараан ногоон: Японой Пёрл Харбор дахи добтолго үмэнэ ниилэһэн Холбоотоной хүсэнүүд.
Сайбар ногоон: Японой Пёрл Харбор дахи добтолго һүүлдэ ниилэһэн Холбоотоной хүсэнүүд.
Улбар шара: Тэнхэлигэйхэн хүсэнүүд.
Дайнай соносхол
Хэн Хэнэйдэ Һара үдэр
Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх Flag of Poland.svg Польш 1939 оной 9 һарын 1
Flag of First Slovak Republic 1939-1945.svg Словаки Flag of Poland.svg Польш 1939 оной 9 һарын 1
Flag of the United Kingdom.svg Британиин эзэнтэ гүрэн Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх 1939 оной 9 һарын 3
Flag of France.svg Франци Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх 1939 оной 9 һарын 3
Flag of Australia (converted).svg Австрали Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх 1939 оной 9 һарын 3
Flag of New Zealand.svg Шэнэ Зеланд Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх 1939 оной 9 һарын 3
British Raj Red Ensign.svg Британиин Энэдхэг Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх 1939 оной 9 һарын 3
Flag of South Africa 1928-1994.svg Урда Африкын Холбоо Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх 1939 оной 9 һарын 6
Canadian Red Ensign 1921-1957.svg Канада Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх 1939 оной 9 һарын 10
Flag of Italy (1861-1946).svg Итали Flag of the United Kingdom.svg Британиин эзэнтэ гүрэн 1940 оной 6 һарын 10
Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх Flag of the Soviet Union.svg Зүблэлтэ Холбоо 1941 оной 6 һарын 22
Flag of Italy (1861-1946).svg Итали Flag of the Soviet Union.svg Зүблэлтэ Холбоо 1941 оной 6 һарын 22
Flag of Romania.svg Румыниин хаанта улас Flag of the Soviet Union.svg Зүблэлтэ Холбоо 1941 оной 6 һарын 22
Flag of First Slovak Republic 1939-1945.svg Словаки Flag of the Soviet Union.svg Зүблэлтэ Холбоо 1941 оной 6 һарын 23
Flag of Finland.svg Финланд Flag of the Soviet Union.svg Зүблэлтэ Холбоо 1941 оной 6 һарын 26
Flag of Hungary (1920–1946).svg Унгар Flag of the Soviet Union.svg Зүблэлтэ Холбоо 1941 оной 6 һарын 27
US flag 48 stars.svg АНУ Merchant flag of Japan (1870).svg Япон 1941 оной 12 һарын 8
Flag of the United Kingdom.svg Британиин эзэнтэ гүрэн Merchant flag of Japan (1870).svg Япон 1941 оной 12 һарын 8
Flag of South Korea.svg Солонгос[16] Merchant flag of Japan (1870).svg Япон 1941 оной 12 һарын 10
Flag of German Reich (1935–1945).svg Гүрбэдэхи райх US flag 48 stars.svg АНУ 1941 оной 12 һарын 11
Flag of Italy (1861-1946).svg Итали US flag 48 stars.svg АНУ 1941 оной 12 һарын 11

Cаг хугаcаа[заһабарилха]

Энэ дайн 1939 оной 9 һарын 1-ндэ Германи улас Польш руу добтолһоноор эхилһэн ба 2 хоногой дараа Франци болон Ехэ Британи уласууд Германида дайн зарлаһан юм. Дайнай эхилэлэй өөрэ нэгэ он тоололонь боло 1937 оной 7 һарын 7-нда эхилһэн Хоёрдугаар Хитад-Японой дайн бэлээ. Бусадаараа Ехэ Британигай түүхэшэ А.Ж.П.Тайлорай дэбшүүлһэн һанаае дагадга бүгөөд тэрэнь Зүүн Азида үрнэжэ байһан Хоёрдугаар Хитад-Японой дайн болон Европодо үрнэжэ байһан Европо,түүниин колони оронуудай хоорондохо Европын Хоёрдугаар дайн нэгэдэһэн гэхэ ябадал юм. Хоёр дайн 1941 ондо нэгэдэһэнээр дэлхэй дахинай нэгэн томоохон зүршэл болоһон бүгөөд дайн 1945 он хүрэтэр үргэлжэлһэн бэлээ. Дайн дууһаһан хугасаае дэлхэй дахинда тогтоһон хугасаа байдадаггүй. 1945 оной 9 һарын 2 буюу Японой албан ёһоноор буужа үгэһэн үдэр гэхээһээ илүү Номхон далайда Японые илаһан 1945 оной 8 һарын 14-нда дайн дууһуһан гэжэ үзэдэг. Харин зарим Европын түүхэшэд 1945 оной 5 һарын 8-нда Болзолгүй буужа үгэхэ баримтанда Германиин тала гарай үзэг зурһанаар дууһуһан гэжэ үзэдэг байна. Хэды тиимэ болобошье Япон уластай найрамдалтай байха Олон уласай бэшэг баримтанда 1951 он хүрэтэр гарай үзэг зураагүй байһан юм.

Дайнай тойм[заһабарилха]

Европо дахи дайн[заһабарилха]

1939 оной 9 һарын 1-ндэ, Адольф Хитлер ба Нацист намаар ударидуулһан Германшууд Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнда алдаһан газар нютагаа эргүүлжэ абаха гэжэ ЗСБНХУ-тай байгуулһан нюуса гэрээнэй дагуу Польш руу добтололоо. ЗСБНХУ нь 9 һарын 17-нда энэ түрэмгэйлэлдэ оролсожо эхилһэн юм]][17]. Үүнэй харюуд Ехэ Британи, Австрали, Шэнэ Зеланди, Франци юһэдүгээр һарын 3-нда Германида дайн зарлаһан юм[18]. Урда Африка (9 һарын 6-нда) ба Канада (9 һарын 10-нда) дээрэхэ уласуудые даган дайн зарлаба. Германиинь Блицкриг буюу “сахилгаан дайн” гэдэг тактикай дагуу Польшые 5-хан долоо хоногой дотор эзэлбэ. Зүблэлтүүд мүн Польшын тодорхой хэһэгые өөртөө нэгэдхэһэнэй дараа, Балтиин оронууд руу добтолһон байна. Финланд 4 һара тулалдаһанай эсэстэ Москватай энхын гэрээ байгуулаба[19]. 1940 оной дундуур ЗСБНХУ өөрын эзэлһэн Балтын оронууддаа зүблэлтэ маягай дэглэм тогтообо[20]. Германи 1940 ондо Норвеги, Нидерланд, Бельги, Франциие, 1941 ондо Югослави, Грекые добтолжо, түргэн хугасаанда маша олон илалта байгуулһан юм[21][22]. Эхилээд Италиин сэрэг, һүүлдэнь Германиин сэрэгүүд хойто Африкада байһан Британиин сэрэгүүд рүү добтолжоо[23]. 1941 оной зун гэхэдэ Германиинь Франци ба Баруун Европын ехэнхи хэһэгые өөрын эрхэ мэдэлдээ абаһан байлаа. Харын Британиие Хаанай агаарай сэрэгэй хүсэн, Хаанай уһан сэрэгэй флотой эсэргүүсэлэй уламһаа тиимэ амар дэлжэ шадаһангүй[24][25].

Хитлер дараань 1941 оной 6 һарын 22-ндаБарбаросса түсэб”эй дагуу гэнэтэй дайралтаар ЗСБНХУ-ые добтолбо. Зүблэлтэй нютаг руу маша гүнзэгэй нэбтэрэн орожо, 1941 оной һүүлшэ гэхэдэ Москвада тулаба[26]. Зүблэлтүүд Алас Зүүнһээ буюу Манжуу-го Зүблэлтэй хилэ оршомдо нөөсэлһэн сэрэгээ татан, сүрэг дабшилтанда орожо Москвагай тулалдаанда илалта байгалуужа[27]. Сталинградай байлдаан (19421943)-дэ Германиин 6-дугаар армиие буулгажа абан[28], Курскай байлдаанда Германшуудые бута сохин, Ленинградай бүһэлэлгые һэтлэбэ[29]. Дараань Улаан арми ухарша байһан Вермахтые Берлин хүрэтэр хөөн, Берлинай тулалдаанда иллаа. Яга энэ үедэ Хитлер газар доорохо байрандаа 1945 оной 4 һарын 30-нда шэнээр һууһан эхэнэр Эфа Браунтайгаа хамта амиа хорлолоо.

Энэ үедэ баруунай холбоотонууд хойто Африкые 1940-һөө 1943 оной хугасаанда амжилтатай хамгаалжа, 1943 ондо Италие эзэлжэ[30], 1944 ондо Нормандида бууһан 132,500 сэрэгэй тусламжатайгаар Франциие сүлөөлэбэ[31][32]. Германтай тулалдаһаар ерэһээр баруунай холбоотонууд Райн мүрэные гаталан Зүблэлтэй сэрэгтэй Германиин дундуур урһаха Эльбэ мүрэн дээрэ уулзаба.

Европо дахи дайнай туршид 6 сая жүүдүүд, цыганууд, славянууд, коммунистууд, хомосексуалистууд, тахир дутуу зэрэг группууд Нацист Германиин түрэһээ зохёон байгуулһан хядалгад үртэжэ ами наһаа алдажаа.

Зүүлтэ[заһабарилха]

  1. Official military histories in Commonwealth nations refer to the conflict as the Second World War, while the United States' official histories refer to the conflict as World War II. English translations of the official histories of other nations tend to resolve into English as Second World War also, for example Zweiter Weltkrieg in German. See C.P. Stacey Official History of the Canadian Army in the Second World War, for example. «Official» usage of these terms is giving way to popular usage and the two terms are becoming interchangeable even in formal military history.
  2. Hartmann, Frederick H. The relations of nations, pg. 312
  3. Dunnigan, James. Dirty Little Secrets of World War II: Military Information No One Told You About the Greatest, Most Terrible War in History, William Morrow & Company, 1994. ISBN 0-688-12235-3
  4. Hakim, Joy (1995). A History of Us: War, Peace and all that Jazz. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509514-6. 
  5. Shaw, Anthony. World War II Day by Day, pg. 35
  6. Myers, Ramon; Peattie, Mark. The Japanese Colonial Empire, 1895—1945, pg. 458
  7. Wouk, Herman. The Winds of War, pg. 72
  8. Brody, J. Kenneth. The Avoidable War: Pierre Laval and the Politics of Reality, 1935—1936, pg. 4
  9. Record, Jeffery. Appeasement Reconsidered: Investigating the Mythology of the 1930s, pg. 50
  10. Mandelbaum, Michael. The Fate of Nations: The Search for National Security in the Nineteenth and Twentieth Centuries, pg. 96
  11. Schmitz, David F. Henry L. Stimson: The First Wise Man, pg. 124
  12. Kitson, Alison. Germany 1858—1990: Hope, Terror, and Revival, pg. 231
  13. Adamthwaite, Anthony P. The Making of the Second World War, pg 52
  14. Graham, Helen. The Spanish Civil War: A Very Short Introduction, pg. 110
  15. Busky, Donald F. Communism in History and Theory: Asia, Africa, and the Americas, pg. 10
  16. "임시정부 대일선전포고 71주년 기념식 (71th anniversary of the Declaration of war on Japan)", Yonhapnews, 21 July 2013. 7 December 2012-нд авсан. (English) 
  17. Zaloga, Steven J. Poland 1939: The Birth of Blitzkrieg, pg. 80
  18. May, Ernest R. Strange Victory: Hitler's Conquest of France, pg. 93
  19. Hanhimäki, Jussi M. Containing Coexistence: America, Russia, and the "Finnish Solution", pg. 13
  20. Bilinsky, Yaroslav. Endgame in NATO's Enlargement: The Baltic States and Ukraine, pg. 9
  21. Commager, Henry Steele. The Story of the Second World War, pg. 30
  22. Reynolds, David. From World War to Cold War: Churchill, Roosevelt, and the International History of the 1940s, pgs. 76, 77
  23. Brown, David. The Road to Oran: Anglo-French Naval Relations, September 1939-July 1940, pg. xxx
  24. Kelly, Nigel; Rees, Rosemary; Shuter, Jane. Twentieth Century World, pg. 38
  25. Goldstein, Margaret J. World War II, pg. 35
  26. Shukman, Harold. Stalin's Generals, pg. 113
  27. Shukman, Harold. Stalin's Generals, pg. 113
  28. Badsey, Stephen. The Hutchinson Atlas of World War II Battle Plans: Before and After, pgs. 235-236
  29. Shukman, Harold. Stalin's Generals, pg. 142
  30. Lamb, Richard. War in Italy, 1943-1945: A Brutal Story, pgs. 154-155
  31. Zaloga, Steven J. US Armored Units in the North African and Italian Campaigns 19422-45, pg. 81
  32. Badsey, Stephen. Normandy 1944: Allied Landings and Breakout, pg. 91

Холбооһон[заһабарилха]

Мэдээллийн сангууд
Юрэнхы
Mэдээлэл
Он-лайн баримтууд