Тель-Авив

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Перейти к навигации Перейти к поиску
Тель-Авив-Яффа

תל־אביב-יפו (Иврит)
تل أبيب - يافا (Араб)
Hashalom interchange.jpg
Azriely Sarona5.jpg
ISR-2015-Jaffa-Clock tower-cropped.jpg
Tel Aviv Promenade panoramics.jpg
Panorama of Tel Aviv (cropped).jpg
Дээдэ-зүүн талаһаа: Һашаломын уулзабари, Азриэли Сарона, Яффагай Сагай Самхаг, Тель-Авивын эрье, хотын панорама
Тель-Авив-Яффа
Туг
TelAvivEmblem.svg
Һүлдэ
Ара нэрэ(үүд): 

'Нэгэдүгээр еврейн хото'
'Сагаан хото'
'Нон-Стоп хото'
'TLV'
Тель-Авив-Яффа is located in Israel
Тель-Авив-Яффа
Тель-Авив-Яффа
Координат: 32°4′N 34°47′E / 32.067°N 34.783°E / 32.067; 34.783Координат: 32°4′N 34°47′E / 32.067°N 34.783°E / 32.067; 34.783
УласFlag of Israel.svg Израиль
ДүүргэFlag of Tel Aviv.svg Тель-Авив
Нютагай агломерациГуш-Дан
Үүсэһэн1909 оной 04-р һарын 11 (1909-04-11)
Named forTel Abib in Загбар:Bibleverse, via Herzl's Altneuland
Түрэ засаг
 • ТүхэлМэр-Зүблэл
 • БэетТель-Авивай муниципалитет
 • Хотын даргаРон Хулдаи
Газар нютаг
 • Хото52 км2
 • Urban
176 км2
 • Metro
1516 км2
Үндэр
5 м
Хүн зон
 (2019) [1]
 • Хото460 613
 • Байра2-р
 • Нягтарал8468.7/км2
 • Нягтаралай байра12-р
 • Хотын нютаг
1 388 400
 • Нютагай нягтарал8057.7/км2
 • Агломераци
3 854 000
 • Агломерациин 
нягтарал
2286/км2
НэрэшилТель-Авивчууд[2][3][4]
Сагай бүһэUTC+2 (IST)
 • Зун (ЗС)UTC+3 (IDT)
Почтын индекс
61XXXXX
Хотын кодо+972-3
ISO 3166IL-TA
ДНБ$153.3 ехэ наяд[5]
ДНБ (нэгэ хүндэ)$42,614[5]
Вебсайтtel-aviv.gov.il
Албан нэрэТель-Авивай Сагаан Хото
ТүхэлСоёлой
Критериii, iv
Бүртэгэhэн2003
Reference no.[1]
УласИзраиль
Бүhэ нютагИзраиль

Тель-Авив-Яффа (ивр: תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ [tel aˈviv ˈjafo]; араб: تَلّ أَبِيب - يَافَا), гү али Тель-Авив — болбол Израилиин Гуш-Дан бүһын хамагай ехэ хүн зонтой хото юм. Израилиин Газарай дундада тэнгисэй эрье дээри байрладаг ба 460,613 хүн зонтой, уласай эдэй засаг, технологиин түб юм. Хэрбээ Зүүн Иерусалим Израилиин нэгэ хэсэг мүн һаа, Тель-Авив болбол Иерусалимай дараа хамагай ехэ хүн зонтой хоёрдохи хото юм; үгы болбол Тель-Авив Баруун Иерусалимай үмэнэ ородог хамагай ехэ хүн зонтой хото юм.[lower-alpha 1]

Тель-Авивые Рон Хулдаи толгойлдог Тель-Авивай муниципалитет ударидадаг ба олон гадаадын посольство байрладаг.[lower-alpha 2] Энэнь бета+ дэлхэйн хото ба Дэлхэйн Финансова Түбүүдэй Индексээр 41-р байранда ороһон. Тель-Авивиинь Дунда Дурнадта нэгэ хүндэ оногдохо эдэй засагаараа гурба, дүрбэдүгээртэ ородог.[6][7] Хотонь амидаралгын минимумаар дэлхэйдэ 31-р байранда ороһон.[8] Тель-Авив жэл бүри 2.5 сая олон уласай орогшодые абадаг.[9][10] Ойрхи Дурнын "үдэшын нааданай ниислэл", хүлтэй һүниин амидарал, 24-сагай соёлтой.[11][12] Тель-Авивые нэгэ хүндэ оногдохо вегануудай тоогоор дэлхэйдэ түрүүлдэг, хото даяар олон сагаан хоолной газартай тула Дэлхэйн Веган Хоолной Түб гэжэ нэрлэдэг.[13] Тель-Авивда 30,000 гаруй студенттэй туһа уласай хамагай том ехэ һургуули болохо Тель-Авивай Ехэ Һургуули байрладаг.

Энэ хотые 1909 ондо Ишув (Еврей ажаһуугшад) Османай эзэнтэ гүрэнэй үедэ Иерусалимай Мутасаррифатай нэгэ хэсэг байһан эртэнэй боомто хото Яффа хотын захада мүнөөнэй гэр байрын комплекс мэтэ байгуулһан. Анха энэ хотые 'Аһузат Баит' (бук. "Гэр Усадьба" гү, али "Усадьба") гэжэ нэрлэдэг байба,[14][15] районые байгуулһан ассоциациин нэрэ. Теодор Герцлиин 1902 ондо бэшэһэн Альтнойланд ("Шэнэ Хуушан Газар") романай Наһум Соколовой иврит оршуулгын Тель-Абиб хэмээхэ библиин нэрые абаһанай дараа дараа жэлиинь "Тель-Авив" болгон хубилгаһан. Тель-Авивһаа үмэнэ байгуулагдаһан Яффагай бусад еврей заханууд эсэсдэнь Тель-Авивай нэгэ хэсэг болоһон ба тэдэнэй хамагай эртэнэйнь Неве-Цедек (1886 он).[16] Тель-Авивда 1921 ондо Яффагай Муниципалитетдэ "һуурин" статус олгоһон ба 1934 ондо Яффаһаа бэеэ даанги болоһон.[17][18] 1947–1949 оной Палестинын дайнай дараа Тель-Авив 1950 оной 4 һараһаа эхилэн Тель-Авив нэрээр Яффатай бүрин нэгэдэжэ, Яффа хотын зарим хэсэгые муниципальна аннексиие эхилһэн ба 1950 оной 8 һарада "Тель-Авив-Яффо" нэрэтэй болоһон.[19]

Үлэмжэ еврей тэрьедэгшэдэй иммиграцинь Тель-Авивай ургалта удалгүй Араб хүн зон диилэнхи хубиие эзэлдэг байһан Яффагай ургалтые дабаһан гэһэн үгэ юм.[20] Тель-Авив ба Яффа хотые 1950 ондо Израилиин Тусгаар Тогтонолой Тунхаглалһаа хоёр жэлэй дараа нэгэ муниципалитетдэ нэгэдхэһэн. 2003 ондо ЮНЕСКО-ой Дэлхэйн Үбэдэ ороһон Тель-Авивай Сагаан Хотонь Баухаус болон бусад холбогдохо мүнөөнэй архитектурын стилиие багтааһан олон уласхоорондын стилиин байшануудай сугларуулгатай.[21][22]

Этимологи ба уг гарбал[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Тель-Авивиинь1902 ондо Теодор Герцлиин бэшэһэн, Альтнойланд ("Хуушан Шэнэ Газар"), романай нэрээр нэрлэгдэһэн ба ивридээр нэрэнь "Тель-Авив" байба

Тель-Авив болбол Наһум Соколовой герман хэлэһээ оршуулһан Теодор Герцлиин Альтнойланд ("Шэнэ Хуушан Газар") хэмээхэ Еврей нэрэ юм. Соколов Иезекиильдэ дурдаһан Вавилон хотын ойро Месопотамиин һууринай нэрые абаһан: "Дараань би Челар голой эрье дээри амидаридаг Тель-Авивдахи плендэ абаһан хүнүүд, тэдэнэй амидарша байһан газар дээри ошожо, би тэдэнэй дунда долоон хоног доһололгондо орожо һууһан".[23] Энэ нэрые 1910 ондо "Герцлия" гэхэ мэтэ хэдэ хэдэн һаналһаа һунгаһан. Энэнь эртэнэй еврейшүүдэй эхэ орондоо һэргээн бодхоолго тухай һанаагые оруулжа байһан тула болохотой тооложо байһан юм. Авив болбол ивридээр "хабар" гэһэн утхатай ба энэнь шэнэлэлгын һүлдэ тэмдэг болодог ба тель нь олон зуунай туршада нэгэ нэгээриинь бүтээһэн цивилизациин үенүүд нөөсэлэгдэжэ, эртэнэй үеын бэлгэдэл болоһон хиимэл обоо юм.

1909 ондо Яффагай хойто хэсэгтэ оршохо элһэн дюнэнүүд дээри жэжэг һуурин хэлбэрээр байгуулагдаһан болобошье Тель-Авивые эхинһээнь ерээдүйн хото гэжэ сэдьхэжэ байба. Хотын байгуулагшад хүршэ Араб хотуудай ядуу, ариг сэбэртэ харша оршон байдалһаа илгаатайнь Тель-Авивиинь Европын Варшава ба Одесса хотуудһаа зоригжожо сэбэр, мүнөөнэй хото байха болно гэжэ найдажа байба.[24] Байгуулгые пропагандировалжа буй рекламна проспектдо дараахи зүйлые дурдаба:[24]

Энэ хотодо бидэ гудамжуудые бариха ба тэдэ зам, тротуар ба фонарьтай болно. Байшан бүридэ мүнөөнэй Европын хотуудай нэгэн адли хоолойгоор урдаха худагай уһа байха болно, мүн хотын ба ажаһуугшадай элүүр мэндэдэ зорюулжа канали- зационно соргые табиха болно.

— Акива Арье Вайс, 1906

Түүхэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Яффа[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Библиин ёһоор Иона загаһанда залгигдаһанайхаа үмэнэ Газарай дундада тэнгис руу саашаа тамаржа байһан эртэнэй Яффа боомто[25]

Ханаар хүреэлэгдэһэн Яффа хото болбол мүнөөнэй эхин үедэ Тель-Авив байрладаг бүһэдэхи гансахан хотын түб байба. Яффа болбол мянга мянган жэлэй туршада бүһэ нютагай шухала боомто хото байба. Археологиин гэршэлэлгэнь МЭҮ 7500 тухай онһоо эхилэн тэндэ хүнүүд амидаржа байһаные заажа байна.[26] Хотые МЭҮ 1800 оной оройгүй байгуулһан. Түүнэй байгаалиин гавань Бронзово зэбсэгэй үеһээ ашаглагдажа эхилһэн. Османай эзэнтэ гүрэнэй үедэ Тель-Авивые тусгаар хото болон байгуулагдахда Яффа хотые 1515 ондо Османай эзэнтэ гүрэндэ орохһоо үмэнэ Ханааншууд, Египетшүүд, Филистиншүүд, Исраилууд, Ассиришүүд, Вавилоншууд, Персүүд, Финикишүүд, Птолемейшүүд, Селевкидүүд, Хасмонейшүүд, Ромшууд, Византишууд, эртэ Лалын халифатууд, Хэрээһэтэнүүд, Айюбидууд ба Мамлюкууд ударидажа байһан. Энэ хотын ойролсоо олон тулалдаан боложо байһан. Хотые эртэнэй Египетэй документдэ, Еврейн Библи дээри дурдаһан байдаг.

Тель-Авивдахи бусад эртэнэй газаруудиинь: Тель-Касиле, Тель-Гериса, Абатойр Обоо, Тель-Һашаш ба Тель-Кудади.

Тайлбарилһан ажаглалта[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. Зүүн ба Баруун Иерусалим хоюулаа ниитэ 901,000 ажаһуугшадтай, 444,000 хүн зонтой Тель-Явив-Яффа хотоһоо хоёр дахин ехэ юм. Баруун Иерусалим гансаараа 348,000 хүн зонтой. https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2019/05/PUB_505_facts-and-trends_eng_2019_web.pdf, p. 14.
  2. Иерусалим бол 1980 ондо баталагдаһан Иерусалимай Хуулиин дагуу Израилиин ниислэл юм. Юрэнхылэгшын резиденци, засагай газарай эмхи зургаанууд, дээдэ сүүд ба парламент (Кнессет) тэндэ байрладаг. Палестинын Захиргаа Зүүн Иерусалимые ерээдүйн уласайхаа ниислэл гэжэ хаража байгаа. НҮБ Иерусалимые Израилиин ниислэл гэжэ зүбшөөдэггүй ба Иерусалимай эсэсэй статусые Израиль, Палестинын Захиргаанай хоорондохи хэлсээные хүлеэжэ байгаа гэжэ тооложо байгаа Израилиин Карта(319 KB). Улас оронууд посольствуудаа Тель-Авив ба түүнэй захада гү, али Иерусалимай захада, жэшээнь Мевасерет-Цион, байрлуулдаг. (CIA Factbook). Австрали, Чехи, Гватемала, Гондурас, Тайвань, АНУ, ба Вануату нара Иерусалимые Израилиин ниислэл гэжэ зүбшөөдэг.

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. Population in the Localities 2019 (XLS). Israel Central Bureau of Statistics.
  2. Azaryahu, Maoz (2007). Tel Aviv: Mythography of a City. Syracuse, New York: Syracuse University Press, 133–134. ISBN 9780815631293. 
  3. Mann, Barbara E. (2006). A Place in History: Modernism, Tel Aviv, and the Creation of Jewish Urban Space. Stanford, California: Stanford University Press, 148, 166. ISBN 9780804750196. 
  4. (2009) The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World. Melbourne, Oakland and London: Lonely Planet, 380–381. ISBN 9781741798876. 
  5. 5,0 5,1 Global city GDP 2014. Brookings Institution.
  6. (22 August 2018) «Global Financial Centres Index #23».
  7. Global city GDP 2014. Brookings Institution.
  8. Ami Sedghi. "Which is the world's most expensive city? Cost of living survey 2012 Загбар:Pipe News Загбар:Pipe guardian.co.uk", 12 June 2012 
  9. Goldman, Yoel. "MasterCard ranks Tel Aviv as fifth most visited city in Middle East and Africa", 12 June 2012 
  10. Sapty, Tanya. "Tourists rank Jerusalem and Tel Aviv among top cities to visit", 19 July 2011 
  11. "The world's top 10 party towns", 19 November 2009 
  12. Lonely Planet's top 10 cities for 2011.
  13. Tel Aviv- Worlds Vegan Food Capital.
  14. Today in history: Founding of Tel Aviv - Christian News - Jerusalem Post.
  15. The promised landfill: 106 years of garbage in Tel Aviv (en) (2015-07-27).
  16. Elkayam, Mordechai (1990). Yafo – Neve-Tzedek, Rashita shel Tel-Aviv (he хэлээр). Ministry of Defence. 
  17. (2016) «Tel Aviv and the question of separation from Jaffa 1921–1936». Middle Eastern Studies 52 (3): 473–487. Загбар:DOI.Page 1: "Once Tel Aviv had won municipal status (the so-called Tel Aviv Township) in 1921, it strove to amend the relevant legislation by rescission of the clauses that placed it under Jaffa municipality's supervision. In the succeeding years, this question became increasingly to the fore, and demanded a speedy solution. Together with the Tel Aviv's ambition of independence as a Hebrew city with its own autonomous Hebrew government, some members of the township's council did not favour separation from the mother city Jaffa. In the mid-1920s, the view consoli- dated among the town councillors that Tel Aviv's subjection to Jaffa municipality had to be annulled, and it must be granted its deserved status as an independent Hebrew city." Page 3: "Tel Aviv municipality strove for full municipal rights, for the status of a municipality with all its implications, in this way enjoying absolute independence. Yet it still wished to maintain its interests in Jaffa. Most obvious was the desire not to lose the Jewish influence in the Jaffa municipality, as well as reinforcing the clout of the Jews on the municipal council. In Tel Aviv's view, Jaffa enjoyed important status not only locally. At that time it was second in importance in Palestine only to Jerusalem, and was followed by Haifa, Safed and Tiberias." Page 4: "...the Mandate government took a positive view of Tel Aviv's desire for full municipal independence. But at that stage it refrained from making any changes at all in Tel Aviv's municipal status. From the closing years of the 1920s, the authorities immersed themselves in the preparation of a new framework for the Municipalities Law, which was intended to replace the Ottoman law. So as long as the new law was incomplete, the authorities avoided any change in the municipal status of Tel Aviv. [Footnote: The new Municipalities Order was published in 1934. That year Tel Aviv gained full municipal independence, becoming a municipal corporation.]"
  18. M. Gorion (Wager), Introduction to the History of Local Government in Israel (Jerusalem: University of Tel Aviv, 1957), pp.184–5 [Hebrew].
  19. Ошибка цитирования Неверный тег <ref>; для сносок Golan1995 не указан текст
  20. 85% in 1922, 92% in 1931 (Census reports)
  21. The White City of Tel Aviv. UNESCO.
  22. Strimpel, Zoe. "Hip and happening in Tel Aviv", The Times, 16 February 2008 
  23. Загбар:Bibleverse
  24. 24,0 24,1 (2012) “Telling the Story of a Hebrew City”, Azaryahu, Maoz: Tel Aviv: The First Century. Indiana University Press, 1–12. 
  25. Israel, By Sue Bryant, (New Holland Publishers, 2008), page 72
  26. Archived copy.