Мьянма

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
(перенаправлено с «Мьянмар»)
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Мьянмагай холбоото улас
ᠮᠢᠠᠨᠮᠠ ᠤᠨ ᠬᠣᠯᠪᠤᠭᠠᠲᠤ ᠤᠯᠤᠰ
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်
Түрын туг Түрын һүлдэ
Түрын дуулалай нэрэ:
«Каба ма чже»

Ниислэл Нейпьидо
Албан хэлэн Бирман хэлэн
Захиргаан
 -  Юрэнхылэгшэ Тхин Чжо
 -  Юрэнхэй сайд Сайн Мау Кхан
Тусгаар тогтонол Тусгаар тогтонол 
 -  04.01.1948 Тусгаар амяарлан тогтобо 
Дэбиcхэр газар
 -  Бүхэлдээ 678 500 км2 (39)
 -  Уһанай процент (%) 3,06 %
Хүн зон
 -  Тоосоо () Increase55 167 330 (24)
ДНБ (ХАШТ) 2010 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $76.473 тэрбум[1] (76)
 -  Нэгэ хүндэ $1,250[1] (163)
ДНБ (Нэрлэһэн) 2010 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $42.953 тэрбум[1] 
 -  Нэгэ хүндэ $702[1] (155)
ХХИ (2010) 0.451[2] (доогуур) (132)
Мүнгэн тэмдэгтэ Кьят (MMK)
Сагай бүһэ +06:30
Интернет домэйн .mm
Телефоной код +95

Мьянма (бирманаар မြန်မာ, 1989 он болотор Бирма), албан ёһоор Мьянмагай холбоото улас (бирманаар ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်) Энэдхэг-Хитадай хахад аралай баруун хойто хэһэгтэ байрладаг Зүүн Урда Азиин улас гүрэн. Нютаг дэбисхэрынь 677 мянган км². Хүн зониинь 55 сая хүн (2013), энэ дунда 69 % — бирманшууд, гадна каренүүд, шанууд, араканшууд гэхэ мэтэ. Хотынхи хүн зониинь 25 % оршом (1993). Албан ёһоной хэлэн — бирма хэлэн. Диилэнхи хуби буддын шажантад. Мьянма хадаа — 7 можо уластай, 7 засаг захиргаанай можотой, болон 5 өөрөө засаха оронууд холбоото улас. Ниислэл хотонь Нейпьидо, 2005 болотор — Янгон. Түрын тэригүүн ба засагай газарай толгойлогшо — Тейн Сейн.

Ехэнхидээ уулархаг орон; түб хэһэгтэнь ба урда хэһэгтэнь — Иравадиин тэгшэ газар. Халуун ороной бороотой уларилтай. 3 һарын ба 4 һарын дундажа температура (эгээн халуун һара) 30-32 °C, 1 һарын температура хойто хэһэгтэ 13 °C, урда хэһэгтэ 20-25 °C. Жэл бүридэ тэгшэ газартань 500 мм шииг нойтонтой, ууладань 3500 мм. Томо гол мүрэн — Иравади, Салуин. Ургамалынь халуун ороной ба борооной ой. Мьянмын газарта Пидаун, Шаэдаун гэхэ мэтэ нөөсэ газарнууд бии.

Газар зүй[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Мьянма улас 676 578 км2 газар эзэлжэ, Афганистанһаа томо, дэлхэйн 40-дэхи нютагтай орон юм.

Хойто үргэригэй 9° — 29°, зүүн утаригай 92° — 102° дотор Ази түбиин зүнн-урда хэһэгтэ Энэдхэгэй далайн эрьедэ оршоно. Баруун-хойто талаараа Бангладеш (271 км), Энэдхэг (1468 км), зүнн-хойто талаараа Хитад (2129 км), зүнн-урда талаараа Тайланд (2416 км), Лаос (238 км) уластай хиллэжэ, урда талаараа Бенгалиин булан, Андаманай тэнгистэ тулана. Хилын ута — 6522 км, эрьеын ута — 1930 км.

Хилые дагажа нютагаар уулархаг ба дунда нютагаар голой хүндын, урда эрьеэр тэнгисэй эрьеын нам дооро газартай.

Хойто заха, Гималайн уулын Хкакабо Рази орьел (5881 м) эгээн үндэр сэг бол эрье эгээн нам дооро газар болоно. Аракан, Пегу, Шан, Тенассарим зэргэ уулын шэлэ, тэгшэ үндэрлиг газарнуудтай.

Уулаар зааглагдаха Иравади, Салуин, Ситаун гэһэн гурбан мүрэнэй һаба газар байна. Иравади мүрэн 2170 км урдаха ба хүн арадай ехэнхинь энэ мүрэниие бараадажа, Аракан-Шанай хоорондо нютагладаг.

Нютагай ехэнхи хэһэг тропигой, экваторой уларилтай.

Урда эрьеэр муссон һалхитай жэлдэ 5000 мм шииг нойтонтой байдаг бол мүрэнэй адагаар 2500 мм, түб хэһэгэй хуурай газараар 1000 мм-һээ бага шииг нойтонтой. Хойто хэһэгтэ харисангы сэрюун болон жэлэй дундажа температура 21 °C байха ба урда хэһэгтэ халуун гү, али дундажаар 32 °C температура хүрэжэ халана.

Ургамал амитанаар баян. Нютагай 16,6%-нь газар таряаланда тохирхо газар байха ба шэрэнгэн ойтой. Бар, эрбис зэргэ хобор амитад шэрэнгэнээ байха ба зэрлиг үхэр, зэрлиг гахай, буга, заан зэргэ хүхэтэн амитан байна. Ойн ажахы эрхилнэ. Тоти гэхэ мэтэ 800 гаран зүйлэй шубууд байна.

Хүн зон[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Паганай дасан хиид

Мьянма улас 2014 ондо 51 419 420 хүнтэй (дэлхэйдэ 24-дэхи олон) байгаа. 29 процентынь 0-14 наһанай багашуул, 65%-нь 15-64 наһанай хүдэлмэриин шадабаритан, 6 процентынь 65-һаа дээшэ үндэр наһатан юм. Хүн зоной 30 процент хотодо, 70 % хүдөө оршон һуудаг. Жэлдэ 1,1%-аар ехэдхэжэ байна. Хүн зоной нягта — 76 хүн/км2, дундажа наһалалта — 65.2 жэл, хүйһэнэй харисаа — 0.93 эрэ/эмэ (15-64 наһанда 0.98), бэшэг үзэг тайлагдалта — 90 %.

Мьянма олон үндэһэтэнэй орон юм. 135 нэрээр илган бүридхэдэг. Хүн зоной олонхинь түбэд-бирма угсаанай «бама» гэдэг бирманшууд (68%) юм. Мүн тай-кадай угсаанай шан (10%), түбэд-бирман угсаанай карен (6%), аракан (4%), хитад (3%), мон, качин зэргэ арад түмэн байна.

Мьянмын арад түмэн хэлэнэй түрэлөөр түбэд-бирман, тай-кадай, хмон-мьен, мон-кхмер, хитад гэжэ хэдэн ангилагдана. Уласай албан ёһоной хэлэниинь бирманшууд эхэ хэлэн болоһон түбэд-бирман изагуурай бирман хэлэн байна. Хүнүүд бирман, шан, мон гэһэн үетэ үзэгээр бэшэдэг. Бирман үзэг харисангы дугы хиисэтэй.

Мьянмын арад түмэнэй 90% буддын шажан, Бага хүлгэнэй уламжалалта шүтэлгэтэй. Хүн зоной үсөөнхидэ христосой, лалын, энэдхэгэй шүтэлгэ бии.

Засаг захиргаанай хуубари[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Мьянмагай газарай зураг
Нэрэ Засаг захиргаанай түб Нютаг дэбисхэр,
км²
Хүн зон,[3]
хүн (2012)
Нягтарал,
хүн/км²
Засаг захиргаанай можонууд
1 Иравади (Эйявади) Бассейн (Пантейн) 35 138 7 759 243 220,82
2 Пегу (Багоу) Пегу 39 404 5 678 069 144,10
3 Магуэ (Магуэй) Магуэ 44 820 5 379 497 120,02
4 Мандалай (Мандалай) Мандалай 37 024 8 563 619 231,30
5 Сикайн (Сагайн) Сикайн 94 625 5 840 971 61,73
6 Танинтайи (Тенассерим) Тавой (Доуэй) 43 343 1 650 982 38,09
7 Янгон (Рангун) Янгон 10 171 6 732 734 661,95
можо уласы (Национальные области)
8 Чин (Хакха) Хакха 36 019 516 660 14,34
9 Качин (Мьичина) Мьичина 89 041 1 509 351 16,95
10 Кая (Каренни) Лойко 11 733 349 875 29,82
11 Карен (Кайин) Пхаан 30 383 1 733 281 57,05
12 Мон (Моулмейн) Моламьяйн (Mawlamyine) 12 257 3 035 435 247,65
13 Ракхайн (Аракан) Ситуэ (Акьяб) 36 778 3 132 651 85,18
14 Шан (Таунджи) Таунджи 155 801 5 315 503 34,12
Ниитэдэ 676 577 57 197 871 84,54

Ном зохёол[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  • Бирма // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Burma (Myanmar). International Monetary Fund. 6 May 2011-д хандсан.
  2. Human Development Report 2010. United Nations (2010). 5 November 2010-д хандсан.
  3. bevölkerungsstatistik.de (2007)
Ази
LocationAsia.svg Азербайджан · Арабын Нэгэдэһэн Эмир Улас · Армени · Афганистан · Балба · Бангладеш · Баhрэйн · Брүнэй · Бутан · Вьетнам · Гүржи · Египет · Зүүн Тимор · Израиль · Индонези · Йордан · Ирак · Иран · Йемен · Казахстан · Кампучи · Катар · Кипр · Кувейт · Кыргызстан · Лаос · Ливан · Малайзи · Мальдив · Монгол Улас · Мьянмар · Оман · Ородой Холбооной Улас · Пакистан · Саудын Араб · Сингапур · Сири · Узбекистан · Урда Солонгос · Таджикистан · Таиланд · Туркменистан · Түрэг Улас · Филиппин · Хитад Улас · Хойто Солонгос · Шри Ланка · Энэдхэг · Япон