Нүүрһэнтүрэгшэ

Нүүрһэнтүрэгшэ, ₆C
	; Графит (зүүн) ба алмаз (баруун), ; нүүрһэнтүрэгшын хоёр аллотроп
Нүүрһэнтүрэгшэ
Аллотропууд	графит, алмаз ба ; үлүү
Гаралга	графит: хара, металл-; харагдадаг ; алмаз: сэбэр
Стандарт атомна ; хүндэ Ar, std(C)	[12.0096, 12.0116] ; ниитэ болоһон: 12.011
Нүүрһэнтүрэгшэ үэлхэ системэдэ
	бор ← нүүрһэнтүрэгшэ → азот
Атомай дугаар (Z)	6
Бүлэг	14-р бүлэг
Үе	2-р үе
Блок	p-block
Электроной ; бүридэл	[He] 2s2 2p2
Бүрхөөл дэхи ; электроной тоо	2, 4
Бодос зүйн шэнжэ шанар
Түлэб	хатуу
Сублимациин точко	3915 K (3642 °C, ; 6588 °F)
Нягта (т.т.)	аморфно: 1.8–; 2.1 г/см3 ; графит: 2.267 г/см3 ; алмаз: 3.515 г/см3
Гурбалһан сэг	4600 K, 10,800 кПа
Хайлаха дулаан	графит: 117 кДж/моль
Молярна дулаа ; багтааса	графит: 8.517 Дж/(моль·K) ; алмаз: 6.155 Дж/(моль·K)
Атомай шэнжэ шанар
Окислениин зэргэ	−4, −3, −2, −1, 0, +1, ; +2, +3, +4 (бага ; зэргэ хүшэлтэй оксид)
Сахилгаан ; эсэргүү шанар	Полингын шкала: 2.55
Ионизациин ; энерги	1-р: 1086.5 кДж/моль ; 2-р: 2352.6 кДж/моль ; 3-р: 4620.5 кДж/моль ; (үлүү)
Ковалентна радиус	sp3: 77 пм; sp2: 73 пм; sp: 69 пм
Ван-дер-Ваальсай ; радиус	170 пм
	Бодисой Спектральна шугамнууд
Бусад шэнжэ шанар
Байгаалиин ; үзэгдэл	primordial
Абяанай хурда ; нарин гол	алмаз: 18,350 м/с ; (20 °C-да)
Дулаанай ; һуналга	алмаз: 0.8 µm/(m⋅K) ; (25 °C-да)
Дулаа ; дамжуулса	графит: 119–; 165 Вт/(m⋅K) ; алмаз: 900–; 2300 Вт/(m⋅K)
Сахилгаан ; эсэргүүсэл	графит: 7.837 µΩ⋅м
Сахилгаан ; эмхилэлгэ	диасуранзан
Молиин суранзан ; даагдаса	алмаз: ; −5.9×10−6 см3/моль
Юнгын модуль	алмаз: 1050 ГПа
Хүдэлэлгын ; модуль	алмаз: 478 ГПа
Багтасын модуль	алмаз: 442 ГПа
Пуассоной ; коэффициент	алмаз: 0.1
Моосой шанар	графит: 1–2 ; алмаз: 10
CAS номер	атомай: 7440-44-0 ; графит: 7782-42-5 ; алмаз: 7782-40-3
Түүхэ
Нээлгэ	Египет ба ; Шумерууд (МЭҮ 3750)
Элемент гээшэ ; зүбшөөгдэһэн	Антуан Лавуазье ; (1789)
Гол Изотопууд
	Категори: Нүүрһэнтүрэгшэ; үзэхэ; хэлэлсэхэ; заһабарилха;

Нүүрһэнтүрэгшэ (Латин: carbo "нүүрһэн"), болбол C тэмдэгтэй ба 6 гэһэн атомай дугаартай химиин элемент юм. Энэнь металл буса ба дүрбэнвалентна—дүрбэн электроные ковалент химиин холбоонууд бии болгоходо нээлтэтэй болгодог. Энэнь үелхэ системын 14-р бүлэгтэ хабаададаг.^[13] Нүүрһэнтүрэгшэ нь дэлхэйн гадарай оройдоо 0.025 хубиие эзэлдэг.^[14] Гурбан изотоп байгаалида байдаг, ¹²C ба ¹³C тогтоборитой болбол ¹⁴C нь радионуклид ба хахад-задаралгын хугасаань 5730 жэл оршон байдаг.^[15] Нүүрһэнтүрэгшэ болбол эртэ урдын сагта мэдээжэ байһан үсөөн элементүүдэй нэгэ юм.^[16]

Тодорхойлолго

Аллотропи

Нүүрһэнтүрэгшын үндэһэн аллотропинууд

Изотопи

3 үндэһэн изотопитой:

¹²C — тархалта 98,9 %, тогтоборитой изотопи
¹³C — тархалта 1,1 %, тогтоборитой изотопи
¹⁴C — маша бага тархалтатай, тогтоборитой (сасараг эдибхитэ) изотопи

Нүүрһэнтүрэгшын зарим онсогой нэгэдэлнүүд

Нүүрһэнтүрэгшэнь бүхы түрэлэй амиды бэетын үндэһэн бүтэсэ, уламаар органик химиин һуури шудалагдахуун болоно.

Нүүрһэнтүрэгшын зарим онсогой нэгэдэлнүүд:

Хүшэлтүрэгшэтэй нэгэдэн — нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэлые үүдхэхэ ба ургамал ургахад шаардалгатай нүүрһэнтүрэгшын эхэ үүэбэри болоно.
Уһантүрэгшэтэй нэгэдэн — шатамхай, нүүрһэнуһантүрэгшын бүлэгые (шатаха ашагта малтамалай үндэһэн нэгэдэл), мүн ургамалай каротиноид, терпениие,
Хүшэлтүрэгшэ ба уһантүрэгшэтэй нэгэдэн — биологиин үндэһэн нэгэдэлнүүд болохо саахар, целлюлозо, хитин, спирт, өөхэн тоһон, эфирые,
Азоттой нэгэдэн — алкалоид,
Азот, хүхэртэй нэгэдэн — антибиотик, амин хүшэл, протеиные,
Азот, хүхэр, фосфортой нэгэдэн — ДНХ, РНХ-ые үүдхэнэ.

Нүүрһэниинь нүүрһэнтүрэгшын байгаали дахи үндэһэн эхэ үүдэбэри юм (Антрацитынь 95 % нүүрһэнтүрэгшэ агуулдаг).

«Нүүрһэнтүрэгшэ» үгүүлэл хадаа Википедидэ заатагүй байха 1000 эгээн шухала үгүүлэлнүүдэй нэгэн юм. Энэниие дэлгэрэнгы болгожо туһалалсажа хайрлыт!