Швейцари

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Перейти к навигации Перейти к поиску
Холбооной Швейцари Улас

Уряа: 
"Unus pro omnibus, omnes pro uno"
"Нэгэниинь ниитын түлөө, ниитэнь нэгэнэй түлөө"
Түрын дуулал: "Швейцариин псалм"
Europe-Switzerland.svg
Нийслэл
46°57′N 7°27′E / 46.950°N 7.450°E / 46.950; 7.450
Албан хэлэнГермани
Франци
Итали
Руманша
Арад түмэн
(2019)[2]
  • 74.7% Swiss
  • 25.3% foreign nationals
Шажан
(2018[3])
65.5% Христосой
26.3% Шажангүй
5.3% Лалын
1.6% Бусад
1.3% мэдэгдээгүй
Түрэ засагХолбооной
парламентай
бүгэдэ найрамдаха
улас
Ги Пармелен (Юрэнхылэгшэ)
Иньяцио Кассис
(Вице-Юрэнхылэгшэ)
Ален Берсе
Ули Маурер
Симонетта Соммаруга
Виола Амерд
Карин Келлер-Зуттер
Вальтер Турнһерр
Уласай хуралХолбооной Хурал
Уласуудай Зүблэл
Үндэһэнэй Зүблэл
Түүхэ
• Түрүү холбоо
1291 оной 8 һарын 1
• Бүрин эрхэ
1648 оной 10 һарын 24
• Сэргэһэн
1815 оной 8 һарын 7
• Холбооной улас
1848 оной 9 һарын 12
Дэбиcхэр газар
• Бүхэлидөө
41,285 км2 (132)
• Уһанай процент (%)
4.34[4]
Хүн зон
• Тоосоо 2019
Neutral increase 8 570 146[5] (99)
• Тоололго (2015)
8,327,126[6]
• Хүн зоной нягтарал
207
ДНБ (ХАШТ)2020 оной тоосоо
• Бүгэдэ
Increase $584 тэрбум[7]
(38)
• Нэгэ хүндэ
Increase $67,557[7] (9)
ДНБ (нэрлэһэн)2020 оной тоосоо
• Бүгэдэ
Increase $749 тэрбум[7]
(20)
• Нэгэ хүндэ
Increase $86,673[7] (2)
ОТББЭ (2018)Positive decrease 29.7[8]
бага · 19
ХХИ (2019)Increase 0.955[9]
онсо һайн · 2
Мүнгэн тэмдэгтэФранк, WIR франк,
WIR евро
(CHF, CHW, CHE)
Сагай бүһэUTC+1 (CET)
• Зун (ЗС)
UTC+2 (CEST)
Телефоной код+41
ISO 3166 кодCH
Интернет домэйн.ch, .swiss

Швейцари (германяар Schweiz, францяар Suisse, италяар Svizzera, ромш. Svizra) — Түб Европын улас, албан ёһоор Холбоотой Швейцари Улас (латаар Confoederatio Helvetica ушар тус ороной ISO-гай уласай кодынь CH ба CHE) бол баруун Европодо байрлаха 7.5 сая хүн зонтой, 41,285 км² газар нютагтай, далайда гаралгагүй орон юм. Швейцаринь 26 уласһаа бүридэһэн холбооной бүгэдэ найрамдаха улас болон эдыгээр уласуудые өөрөөр баһа кантон гэжэ нэрлэдэг. Берн хото бол Холбооной уласай засагай газар байрлаха хото болон де факто ниислэл хотонь юм. Энэ ороной эдэй засагай түбүүдиинь Женева ба Цюрих хотууд болоно. Швейцари бол дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ мүн.

Швейцари улас Германи, Франци, Итали, Австри ба Лихтенштейн уласуудтай хилэлдэг. Швейцаринь олон хэлэтэй улас болон герман, франци, итали, руманш гэһэн дүрбэн хэлые үндэһэнэй хэлэн гэжэ үзэдэг. Хэрэглээнэй түбшэндэ англи хэлэн нэлээд түгээмэл тархаһан. Швейцари улас түбые сахиха эртэнэй уламжалалтай болон 1815 онһоо хойшо дайнда ороогүй. Эндэ Олон Уласай Улаан Загалмайн Ниигэмлэг, Дэлхэйн Худалдаанай Байгуулалга, НҮБ-ын Европо дахи хоёр түб офис байрладаг.

Швейцариин латин нэрэ гү, али Confoederatio Helvetica гэдэгиинь Альпуудай бүһэ нютагта амидаржа байһан эртэнэй кельт гаралтай хельвет аймагай нэрэһээ гаралтай юм. Швейцари уласай байгуулагдаһан огноог уламжалал ёһоор 1291 оной 8 һарын 1 гэжэ үзэдэг ушар энэ үдэрые үндэһэнэй баярын үдэр хэмээн тэмдэглэдэг.

Уласай ехэ хотонууд: Берн, Базель, Лозанна, Цюрих, Женева.

Кантонууд[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Кантон Томьёо1 Хамагай ехэ хото Талмай,
мян. км²
Хүн зон,
мян. хүн
Wappen Zürich matt.svg Цюрих ZH Цюрих 1,7 1 351
Wappen Bern matt.svg Берн BE Берн 5,9 974
Wappen Luzern matt.svg Люцерн LU Люцерн 1,5 372,9
Wappen Uri matt.svg Ури UR Альтдорф 1,1 35
Wappen des Kantons Schwyz.svg Швиц SZ Швиц 0,9 144,6
Wappen Obwalden matt.svg Обвальден OW Зарнен 0,5 35
Wappen Nidwalden matt.svg Нидвальден NW Штанс 0,3 40,8
Wappen Glarus matt.svg Гларус GL Гларус 0,7 38,4
Wappen Zug matt.svg Цуг ZG Цуг 0,2 110,8
Wappen Freiburg matt.svg Фрибур FR Фрибур 1,7 273
Wappen Solothurn matt.svg Золотурн SO Золотурн 0,8 252,7
Wappen Basel-Stadt matt.svg Базель-Штадт BS Базель 0,04 187,8
Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg Базель-Ланд BL Листаль 0,4 272,8
Wappen Schaffhausen matt.svg Шаффхаузен SH Шаффхаузен 0,3 75,6
Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg Аппенцелль-Ауссерроден AR Херизау 0,2 53
Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg Аппенцелль-Иннерроден AI Аппенцелль 0,2 15,6
Coat of arms of canton of St. Gallen.svg Санкт-Галлен SG Санкт-Галлен 2,0 474,6
Wappen Graubünden matt.svg Граубюнден GR Кур 7,1 191,8
Wappen Aargau matt.svg Аргау AG Арау 1,4 600
Wappen Thurgau matt.svg Тургау TG Фрауэнфельд 1,0 244,8
Wappen Tessin matt.svg Тичино TI Беллинцона 2,8 335,7
Wappen Waadt matt.svg Во VD Лозанна 3,2 701,5
Wappen Wallis matt.svg Вале VS Сьон 5,2 307,4
Wappen Neuenburg matt.svg Невшатель NE Невшатель 0,8 171,6
Wappen Genf matt.svg Женева GE Женева 0,3 453
Wappen Jura matt.svg Юра2 JU Делемон 0,8 70

Зурагай сомог[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Ажаглалтууд[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. Holenstein, André (2012). «Die Hauptstadt existiert nicht» (de). UniPress – Forschung und Wissenschaft an der Universität Bern (Department Communication, University of Berne) 152 (Sonderfall Hauptstatdtregion): 16–19. Загбар:DOI. “Als 1848 ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: «Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung.» Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden.”
  2. DSTAT-TAB - interactive tables (FSO): Demographic balance by citizenship (en, de, fr, it). Federal Statistical Office, FSO (2020).
  3. Religions. Federal Statistical Office FSO (2020).
  4. Surface water and surface water change. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD).
  5. Bevölkerungsbestand am Ende des 2. Quartal 2019 (de, fr, it) (XLS). Swiss Federal Statistical Office (FSO), Swiss Confederation (19 September 2019).
  6. Jacqueline Kucera; Athena Krummenacher, eds. (22 November 2016). Switzerland's population 2015 (PDF) (official report). Swiss Statistics. Neuchâtel, Switzerland: Swiss Federal Statistical Office (FSO), Swiss Confederation. Archived from the original on 20 December 2016. Retrieved 7 December 2016.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 World Economic Outlook Database, October 2019. International Monetary Fund.
  8. Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey. Eurostat.
  9. Human Development Report 2019 (en) (PDF). United Nations Development Programme (10 December 2019).

Холбооһон[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Засагай газар
Зүүлтэ
Газар зүй
Туризм
Түүхэ
Мэдээсэл
Болбосорол
Шэнжэлхэ ухаан, технологи
Европо
LocationEurope.pngАвстри · Азербайджан · Албани · Андорра · Беларусь · Бельги · Болгари · Босни ба Герцеговина · Ватикан · Германи · Греци · Гүржи · Дани · Ирланд · Исланд · Испани · Итали · Казахстан · Кипр · Оросой холбоото улас · Латви · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Мальта · Молдави · Монако · Нидерланд · Норвеги · Нэгэдэһэн Хаанта Улас · Польшо · Португал · Румыни · Сан-Марино · Серби · Словак · Словен · Турк · Унгар · Украина · Финланд · Франци · Хойто Македони · Хорвати · Черногори · Чехи · Швейцари · Швеци · Эстони