Эстони

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
(перенаправлено с «Эстон»)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бүгэдэ Найрамдаха Эстони Улас

Eesti Vabariik (Эстони)
Түрын дуулал: "Mu isamaa, mu õnn ja rõõm"
"Эхэ оронмни - минии баяр жаргал"
EU-Estonia.svg
НийслэлTallinn wapen.svg Таллин
59°25′N 24°45′E / 59.417°N 24.750°E / 59.417; 24.750
Томо хотоТаллин
Албан хэлэнЭстони[1]
Арад түмэн
(2021[2])
68.8% Эстонишууд
24.2% Ородууд
2.0% Украиншууд
0.8% Белорусууд
0.6% Финууд
3.4% Бусад
Шажан
(2011[3])
64.87% Шажангүй
34.03% Христосой
1.10% Бусад
Түрэ засагНэгэдэмэл
парламентай
бүгэдэ найрамдаха
улас
Керсти Кальюлайд
Кая Каллас
Уласай хуралРийгикогу
Түүхэ
1917 оной
4 һарын 12
1918 оной
2 һарын 24
1920 оной
2 һарын 2
1940–1991
• Һэргээгдэһэн
1991 оной
8 һарын 20
2004 оной
5 һарын 1
Дэбиcхэр газар
• Бүхэлидөө
45,339[4] км2 (129)
• Уһанай процент (%)
5.16 [5]
Хүн зон
• Тоосоо 2021
Neutral increase 1,330,068[6]
• Census
1,294,455[7]
• Хүн зоной нягтарал
29.22
ДНБ (ХАШТ)2021 оной тоосоо
• Бүгэдэ
$49.644 тэрбум[8]
• Нэгэ хүндэ
$39,543[8] (37)
ДНБ (нэрлэһэн)2021 оной тоосоо
• Бүгэдэ
$34.97 тэрбум[8]
(97)
• Нэгэ хүндэ
$26,377[8] (35)
ОТББЭ (2019)Positive decrease 30.5[9]
дундаж
ХХИ (2019)Increase 0.892[10]
онсо һайн · 29
Мүнгэн тэмдэгтэЕвро () (EUR)
Сагай бүһэUTC+02:00 (EET)
• Зун (ЗС)
UTC+03:00 (EEST)
Телефоной код+372
Интернет домэйн.ee

Эстони (эстоняар Eesti) Зүүн хойто Европодо оршодог Балтиин гурбан уласуудай хойто талынхи улас юм. Албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Эстони Улас (эстоняар Eesti Vabariik) гэнэ.

Эстони Балтиин тэнгисэй эхэ газар руу түрэжэ ороһон хэһэг болохо Финэй булангаар хойто талаараа, Ригын булангаар баруун урда талаараа, Балтиин тэнгис нэрэтэ уһаар баруун талаараа далай тэнгистэ тулана. Урда талаараа Латви (343 км), зүүн талаараа Росси (338.6 км) гэхэ хоёр уластай газараар хиллэдэг.[11] Балтиин тэнгисэй саана урда зүгтэ Швеци, хойто зүгтэ Финланд хоёр улас Эстонидэ үлүү ойро байрладаг.

Эстони 45 227 км² (дэлхэйд 132-р томо) газар нютагтай, 2010 оной үедэ 1.3 сая хүн зонтой (дэлхэйдэ 151-р олон) байһан юм. Нэгэжэ км²-дэ 29 хүн (дэлхэйдэ 181-р шэгүү) оногдожо байна. Газар нютаг, хүн зоной тоогоор харисангы жаахан уласта тоосогдоно.

Һүүлшын зуун жэлэй түүхые үзэбэл Эстони Эзэнтэ Ородые мүхэһэнэй дараа 1918 ондо дараа тусгаар тогтонолоо зарлажа, хүршэ уласуудтаа эзэлэгдэхэ шахажа, хорёод жэл тусгаар байһанай дараа Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа СССР-ээр эзэмдэгдэжэ арбан табан Бүгэдэ Найрамдаха Уласуудай нэгэ болоһон. Удаан сагта зоблоһоной дараа 1991 ондо СССР бутархада дахин бэе даанги улас болоһон юм.

Хүн зон[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

2011 оной тоололгоор хүн зоной 68,7 % (889,770)-ые эстонишууд, 24.8-ые ородууд, 6,5%-ые бусад яһа үндэһэтэ хүнүүд эзэлжэ байна.[12] Эстонишуудай түрэлхи эстони хэлэн уласай ганса албан ёһоной хэлэн болоно. Эстони орон хэды газар нютагай байраар Балтын гэхэ болобошье эстони хэлэниинь балт түрэлэй хэлэн бэшэ харин Ураал изагуурай фин түрэлэй хэлэн болохын хубида эстонишууд финшүүдтэй үлүү хамаатай арад түмэн юм.

Эстони уласай нютаг дэбисхэр эхилээд 15 нэгэжэдэ хубаагдадаг. Эстонёор «maakond» (аймаг, ородоор уезд; англяар county) гэхэ энэ нэгэжэ дундажаар 4 742 км² нютаг, 90 мянган хүниие харьяалдагһаа үзэбэл монголоор «аймаг» гэжэ нэрлэжэ болохо юм. Үгы гү, нарин тоосохогүйгөөр «можо» гэжэ ойлгожо болоно. Эстонидо ниислэл Таллин (2010 ондо 411 980 ажаһуугшатай байба), Тарту (103,284) гэхэ зуун мянганһаа олон хүнтэй хоёр хото байдаг.

Засаг захиргаанай хубаари[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

ХийумааЛяэнемааСааремааХарьюмааЛяэне-ВирумааИда-ВирумааРапламааПярнумааЯрвамааВильяндимааЙыгевамааТартумааВалгамааПылвамааВырумаа
(Зурагта аймагай нэрые дараарай)
Аймаг Түб
Ида-Вирумаа Йыхви
Йыгевамаа Йыгева
Ляэнемаа Хаапсалу
Ляэне-Вирумаа Раквере
Пылвамаа Пылва
Пярнумаа Пярну
Рапламаа Рапла
Сааремаа Курессааре
Тартумаа Тарту
Харьюмаа Таллин
Хийумаа Кярдла
Ярвамаа Пайде
Вырумаа Выру
Вильяндимаа Вильянди
Валгамаа Валга

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Европо
LocationEurope.pngАвстри · Азербайджан · Албани · Андорра · Беларусь · Бельги · Болгари · Босни ба Герцеговина · Ватикан · Германи · Греци · Гүржи · Дани · Ирланд · Исланд · Испани · Итали · Казахстан · Кипр · Оросой холбоото улас · Латви · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Мальта · Молдави · Монако · Нидерланд · Норвеги · Нэгэдэһэн Хаанта Улас · Польшо · Португал · Румыни · Сан-Марино · Серби · Словак · Словен · Турк · Унгар · Украина · Финланд · Франци · Хойто Македони · Хорвати · Черногори · Чехи · Швейцари · Швеци · Эстони