Эстони

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
(перенаправлено с «Эстон»)
Шууд ошохо: тамаралга, хайха
Бүгэдэ Найрамдаха Эстони Улас
Eesti Vabariik
Түрын туг Түрын һүлдэ
Түрын дуулалай нэрэ:
эстоняар Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
«Эхэ оронмни - минии баяр жаргал»

Ниислэл Tallinn greater coatofarms.png Таллин
Албан хэлэн Эстони
Арад түмэн  68.7% - Эстон
24.8% - Ород
4.9 % - бусад
1.5 % - тодорхойгүй[1]
Түрэ засаг Бүгэдэ найрамдаха улас
 -  Юрэнхылэгшэ Тоомас Хендрик Ильвес
 -  Юрэнхы сайд Таави Рыйвас
Уласай хурал эст. "Riigikogu"
«Уласай Ехэ Хурал»
Дэбиcхэр газар
 -  Бүхэлдээ 45 227 км2 
Хүн зон
 -  Тоосоо (2010) 1 340 194[2] (151)
ДНБ (ХАШТ) 2012 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $27.313 тэрбум[3] 
 -  Нэгэ хүндэ $21,059[3] 
ДНБ (Нэрлэһэн) 2012 оной тоосоо
 -  Бүгэдэ $22.225 тэрбум[3] 
 -  Нэгэ хүндэ $16,636[3] 
ОТББЭ (2009) 31.4 
ХХИ (2011) Increase0.835[4] (маша һайн) (34)
Мүнгэн тэмдэгтэ Евро (EUR)
Сагай бүһэ Зүүн Европын саг (НЗНЦ+2)
 -  Зунай саг  (НЗНЦ+3)
Интернет домэйн .ee
Телефоной код +46

Эстони (эстоняар Eesti) Зүүн хойто Европодо оршодог Балтиин гурбан уласуудай хойто талынхи улас юм. Албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Эстони Улас (эстоняар Eesti Vabariik) гэнэ.

Эстони Балтиин тэнгисэй эхэ газар руу түрэжэ ороһон хэһэг болохо Финэй булангаар хойто талаараа, Ригын булангаар баруун урда талаараа, Балтиин тэнгис нэрэтэ уһаар баруун талаараа далай тэнгистэ тулана. Урда талаараа Латви (343 км), зүүн талаараа Росси (338.6 км) гэхэ хоёр уластай газараар хиллэдэг.[5] Балтиин тэнгисэй саана урда зүгтэ Швеци, хойто зүгтэ Финланд хоёр улас Эстонидэ үлүү ойро байрладаг.

Эстони 45 227 км² (дэлхэйд 132-р томо) газар нютагтай, 2010 оной үедэ 1.3 сая хүн зонтой (дэлхэйдэ 151-р олон) байһан юм.[2] Нэгэжэ км²-дэ 29 хүн (дэлхэйдэ 181-р шэгүү) оногдожо байна. Газар нютаг, хүн зоной тоогоор харисангы жаахан уласта тоосогдоно.

Һүүлшын зуун жэлэй түүхые үзэбэл Эстони Эзэнтэ Ородые мүхэһэнэй дараа 1918 ондо дараа тусгаар тогтонолоо зарлажа, хүршэ уласуудтаа эзэлэгдэхэ шахажа, хорёод жэл тусгаар байһанай дараа Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа СССР-ээр эзэмдэгдэжэ арбан табан Бүгэдэ Найрамдаха Уласуудай нэгэ болоһон. Удаан сагта зоблоһоной дараа 1991 ондо СССР бутархада дахин бэе даанги улас болоһон юм.

Хүн зон[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

2011 оной тоололгоор хүн зоной 68,7 % (889,770)-ые эстонишууд, 24.8-ые ородууд, 6,5%-ые бусад яһа үндэһэтэ хүнүүд эзэлжэ байна.[6] Эстонишуудай түрэлхи эстони хэлэн уласай ганса албан ёһоной хэлэн болоно. Эстони орон хэды газар нютагай байраар Балтын гэхэ болобошье эстони хэлэниинь балт түрэлэй хэлэн бэшэ харин Ураал изагуурай фин түрэлэй хэлэн болохын хубида эстонишууд финшүүдтэй үлүү хамаатай арад түмэн юм.

Эстони уласай нютаг дэбисхэр эхилээд 15 нэгэжэдэ хубаагдадаг. Эстонёор «maakond» (аймаг, ородоор уезд; англяар county) гэхэ энэ нэгэжэ дундажаар 4 742 км² нютаг, 90 мянган хүниие харьяалдагһаа үзэбэл монголоор «аймаг» гэжэ нэрлэжэ болохо юм. Үгы гү, нарин тоосохогүйгөөр «можо» гэжэ ойлгожо болоно. Эстонидо ниислэл Таллин (2010 ондо 411 980 ажаһуугшатай байба), Тарту (103,284) гэхэ зуун мянганһаа олон хүнтэй хоёр хото байдаг.

Засаг захиргаанай хубаари[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Хийумаа Ляэнемаа Сааремаа Харьюмаа Ляэне-Вирумаа Ида-Вирумаа Рапламаа Пярнумаа Ярвамаа Вильяндимаа Йыгевамаа Тартумаа Валгамаа Пылвамаа Вырумаа
(Зурагта аймагай нэрые дараарай)
Аймаг Түб
Ида-Вирумаа Йыхви
Йыгевамаа Йыгева
Ляэнемаа Хаапсалу
Ляэне-Вирумаа Раквере
Пылвамаа Пылва
Пярнумаа Пярну
Рапламаа Рапла
Сааремаа Курессааре
Тартумаа Тарту
Харьюмаа Таллин
Хийумаа Кярдла
Ярвамаа Пайде
Вырумаа Выру
Вильяндимаа Вильянди
Валгамаа Валга

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. Population by ethnic nationality, 1 January, year. stat.ee. Statistics Estonia. 2010-Dec-29-д хандсан.
  2. 2,0 2,1 Statistics Estonia. Stat.ee (1 January 2011).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Estonia. International Monetary Fund. 18 April 2012-д хандсан.
  4. Human Development Report 2011. United Nations (2011). 14 August 2011-д хандсан.
  5. Estonian Republic. Official website of the Republic of Estonia (in Estonian)
  6. census 2011
Европо
LocationEurope.png Австри · Азербайджан · Албани · Андорра · Беларусь · Бельги · Болгари · Босни ба Герцеговина · Ватикан · Германи · Греци · Гүржи · Дани · Ирланд · Исланд · Испани · Итали · Казахстан · Кипр · Оросой холбоото улас · Латви · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македони · Мальта · Молдави · Монако · Нидерланд · Норвеги · Нэгэдэһэн Хаанта Улас · Польшо · Португал · Румыни · Сан-Марино · Серби · Словак · Словен · Турк · Унгар · Украина · Финланд · Франци · Хорвати · Черногори · Чехи · Швейцари · Швеци · Эстони